Okunma: 924 kez

İyi işleyen bir üniversite sistemine sahiptir ancak sistemin işleyişin mükemmele yakın olması, sistemin doğru olmasından mı yoksa bu tür sistemlerde en gerekli öğe olan kapitalin doğru miktarlarda (nerden gelirse gelsin) doğru yerlerde kullanılıyor olmasından mı kaynaklandığı da ayrı bir tartışma konusudur. Ancak bilinmelidir ki ABD üniversite sistemi, YOK gibi olmaması gerektiğini düşündüğüm bazı dar yapılı kurumlara sahip ülkelerde tartışma ve yenilenme konularında dikkate alınması gereken bir sistemdir.

ABD’nde üniversite ve eğitim sistemi büyük ölçüde desantralize edilmiştir. Bu desantralizasyon aslında ABD’nin kuruluş anayasasında bildirilen esaslara ve dayandığı federalist liberalizme yakın bir duruşun yansımalarıdır. Ve genelde de James Madison gibi ünlü düşünürlerin etkisiyle Birleşik Devletler’in yapılanışında bütün ilişkilere yansıtılmıştır (Bazı ırksal farklılıklar hariç). ABD’deki eğitim askeri akademiler hariç tamamıyle merkezi bir kontrolün dışında bağımsız olarak yapılanmışlardır. Üniversiteler idari değil ama düşük-sorumluluk alanlarıyla eyelet hükümetleri ya da özel organizasyonlara bağlıdırlar. Zaten Birleşik Devletler’deki üniversitelerin yaklaşık %25’I özel gruplar ya da dinsel cemaatlar tarafından açılmış okullardır ve bunların gözetimindedir. Özel ya da devlet üniversitelerinin gelir kaynağı önem sırasına gore aşağıdaki gibidir;

Öğrenci Ödenekleri
Bağışlar
Hükümet Ödeneği

ABD’ndeki üniversitelerin görünüşte herkese açık ve kapsayıcı bir yanı vardır. Amerikan İdeali, Amerika’lılara göre bütün insanların kendi potansiyellerini geliştirecekleri eğitimi almalarını sağlamaktır. Ayrıca herkese dinsel, ırksal ya da sosyal statülerinden doğan farklara bakılmaksızın en iyi eğitimin verilebilmesidir. Bu noktada söylenilenler gerçekten tam anlamıyla Avrupa kaynaklı bir liberalizmin etkileri gibi görünmektedir. Ancak ABD’de etnik ve ırk temeline dayanan bazı grupların kendi okullarını açması, kendi mahallelerinde oturmaları, daha yakın tarihe kadar Ku Klux Klan ve benzeri yapıların oluşturdukları toplumsal baskı samimiyet derecesi hakkında kuşku yaratırken; yukarıda dile getirilen ideallerin aslında özgürlükler sonucunda mı, yoksa bu tür grupların kendilerini gittikçe darlaşan ve yabancılaşan bir dünyada ifade etme isteklerinden mi kaynaklandığı önemli bir soru(n)dur.

Tekrar konumuza dönecek olursak ABD’nde her eyalet kendi üniversitesine sahiptir ve bazı eyaletler geniş bir iletişim ve altyapı ağını üniversiteleri ve kolejleri arasında kurmuştur. Örneğin New York Eyalet Üniversitesi, New York’da 60 dan fazla kampüse sahiptir. Hatta ABD’de bazı büyük şehirler de kendi üniversitelerine sahiptir.

ABD’de üniversiteye girmek hemen hemen herkesin doğal hakkı olarak bakılmaktadır ve Amerikan Hükümeti’nin tanıtımlarında üniversitenin kesinlikle ayrıcalıklı bir azınlığın hakkı olmadığı vurgulanmaktadır. ABDde öğrencilerin %86 sı üniversiteye başvurmaktadırlar ve ayrıca öğrencilerin çok fazla zorlandığı giriş sınavları yoktur ve öğrenci üniversiteye kabul edilmek için kesinlikle başkalarıyla yarıştırılmamaktadır. ABDli öğrenciler için üniversiteye girmek oldukça kolaydır. Standartları değişen birçok kurum bu üniversiteler sisteminde yer almaktadır. Hiyerarşinin en üstünde Harvard, Yale, Stanford gibi kendi deyimleriyle “seçici” üniversiteler bulunmaktadır. Ve bunların standartları oldukça yüksektir. Daha aşağıda ise şehir ve cemaat kolejleri bulunmaktadır ve bunlar istisnasız herkese açık üniversitelerdir. Ve düşük bir ücretle öğrenci kabul etmektedirler. Amerikalılar her ne kadar bu sistemi seçici fakat elitist değil diye adlandırıyorlarsa da seçiciliğin kriterlerinin neler olduğu net bir şekilde tanımlanmamaktadır. Öğrencinin geldiği lise’nin ve öğrencinin not ortalaması, zekası ve yeteneği belirleyici olmasına karşın belirli bir eşik değerini aşan birkaç öğrenciden okula daha fazla bağış yapanın alınması son tahlilde bir takım soru işaretlerini de birlikte getirmektedir. ABD üniversiteleri öğrencileri akademik kariyerlerinin ilk yıllarında özel bir alana konsantre edecek şekilde eğitim vermemektedir. İlk iki yıl geniş bir alanda çalışma olanağı tanınır ve bu sırada öğrencinin neyi sevdiği ve neyi sevmediğini anlamasına çalışılır. Daha sonraki yıllarda ise çok fazla seçmeli alanlarda öğrenciye çalışma alanını belirlemesi istenilir. Ayrıca ABD eğitim sistemi öğrencinin eğitimi yanısıra çalışmasına da imkan verir şekilde düzenlenmektedir.

Bütün bu söylenilenler ışığında görülmektedir ki, ABD üniversitelerindeki durum esasında nedeni ne olursa olsun bir gelişmişlik örneğidir. Ancak bu tahlilden daha önemli olan; ülkemiz açısından üniversitelerimizin yaşadığı kaosun düzeltilmesinde örnek alınması uzak bir sistem olduğudur. Çünkü bu sistemi oluşturan dinamikler ayrı ayrı incelendiğinde bu dinamiklerin ülkemizde henüz oluşmadığı görülmektedir. Yalnız YOK öncesinde varolan üniversitelerin kendi kendilerine yetemeyeceği gibi bir komplekse kapılmak gereksiz ve zarar verici bir tutum gibi görünmektedir. ABD sistemindeki para merkezli ve federalist yönetime yatkın bir modele oturtulmuş olan üniversite sistemi, ülkemiz gibi merkeziyetçi ve çoğunluğunu da gittikçe fakirleşen bir orta sınıfın oluşturduğu bir ülkede en azından şimdilik uygun görünmemektedir.

Eğitim herkese eşit olanaklarla ve kapitalle değişim değeri haline getirilmeyecek bir tarzda insanlara sunulmalıdır. Evrensel doğal haklar bunu gerektirmektedir ve bunun üzerine kurulacağı yapı bilimsel özerk bir yapı olmalıdır.

Ali Murat İrat
Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmakoloji ABD

Etiketler:  

Bilimler
Diğer Bilimler
ABD'de Üniversite Eğitimi

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilirler.
Lütfen hesabınıza giriş yapınız veya kayıt olunuz.

---