Okunma: 639 kez

Aslinda yemeye baslamamiz, daha cok ogrenilmis bir olaydir. Yemegin sonlandirilmasi ise hormonlarla saglanir. Yemek yedikten sonra midenin siserek gerilmesi ve bagirsaklardan salgilanan hormonlar doygunluk hissi yaratarak yemegi sonlandirirlar.

Alinan gidanin icerigi de tokluk hissinde etkili olur. Proteinler daha fazla tokluk hissi verirken, yaglar fazla doygunluk saglamaz. Tersine, yemegin yagli olmasi, yemegin tadini artirarak daha fazla yemek yenmesine yol acar. Posali gidalar ise kisileri daha fazla tok tutar.

Gida aliminin baslamasi, devam etmesi ve sonlandirilmasi vucudumuzdan beynimize gelen bazi uyarilarin etkisiyle olur. Bu sinyal veya uyarilardan bazilari sunlardir:

• Beynimizin hipotalamus bolgesinden salgilanan bazi hormonlarin istah uzerinde yaptigi etkiler

• Yemek yiyince kanda artan insulin hormonunun beyinde yaptigi etkiler

• Yag dokularindan salgilanan ve beyine etki eden leptin hormonu

• Kan sekerinin azalmasi veya artmasi beyine etki ederek istahi azaltir veya artirir

• Vucudumuzdaki sinir dokulariyla beyine ulastirilan istah ile ilgili bazi sinyaller

• Mide ve bagirsaklardan salgilanan bazi hormonlarin beyine etki etmesi

Yukarida belirtildigi gibi gerek beyinden salgilanan hormonlar gerekse bagirsaklarimizdan salgilanan bazi hormonlar yeme olayinda etkili olmaktadir. Bu nedenle yeme olayinin baslamasi ve sonlandirilmasi cok karmasik bir olaydir.

Kandaki seker duzeyinde gecici bir azalma, beyindeki bazi bolgeleri harekete gecirerek yeme davranisini baslatmaktadir. Ancak kandaki seker dusuklugunun beyin tarafindan nasil saptandigi henuz tam olarak bilinmemektedir.

Tum bu sinyallerin karmasik etkisiyle gida aliminda duzenleme ve boylece yeme davranisi olusur. Bu sinyallerdeki kucuk bir hata, asiri beslenmeye yol acarak kilo alinmasina neden olmaktadir.

Beynimizin hipotalamus bolgesinde, istahin duzenlenmesinde rol alan hormonlar daha yeni ortaya cikarilabilmistir, ancak her gecen gun bu bolgeden salgilanan yeni bir hormon saptanmaktadir.

Beynimizde Bulunan Aclik ve Tokluk Merkezleri

Beynimizin hipotalamus bolgesinde ‘arkuat nukleus’ denen bir bolge vardir ve bu bolge vucudumuzdan gelen uyari veya sinyalleri alan ve bunlari beynin diger merkezlerine yonlendiren ve beslenmeyi duzenleyen bir doyum merkezidir. Beynimizin bu bolgesine vucudumuzdan salgilanarak buraya kan yoluyla gelen leptin ve insulin gibi hormonlar etki ederek istah uzerinde etkili olurlar. Hipotalamus’un yan bolumleri ise bir yemek yeme merkezidir ve bu merkezin hasara ugramasi durumunda aclik, asiri yeme ve sonunda fazla kiloluluk ortaya cikar.

Aclik ve Tokluk Sirasinda Salgilanan Hormonlar

Hormonlarla ilgili yeni kesifler, insanlarin nasil aciktigi veya nasil tokluk duydugunu daha iyi anlamamizi saglamistir. Bununla birlikte insanlarin neden yemek yedigi, bu hormonlarla kismen aciklanabilmektedir. Insanlar vucut ihtiyac duydugu icin, psikolojik nedenlerle veya bilinmeyen baska nedenlerle yemek yerler.

En azindan bir duzine hormon aclik ve tokluk hissi yaratmaktadir. Son yapilan kesifler kalin bagirsaktan salgilanan PYY3-36 isimli bir hormonun doygunluk hissi verdigini, mideden salgilanan Ghrelin isimli hormonun yemek oncesi kanda hizla artarak yemeyi baslattigini gostermistir. Yag hucrelerinden salgilanan leptin isimli hormon ise istah konusunda ve kilo alip vermede insulin hormonu ile birlikte kilit bir rol oynamaktadir. Bu hormonlari kontrol edebilirsek kilo vermede veya fazla kilolu olmanin tedavisinde buyuk adimlar atilmis olacaktir.

Insanlarin bir kismi tok oldugu halde, yemeye devam ettigi gibi, huzursuz oldugunda, stresli oldugunda veya uzgun oldugunda da yemek yer. Ancak seker yuku fazla olan ve kan sekerini ve insulin hormonunu kanda hizla yukselten beyaz ekmek, beyaz pirinc pilavi, kurabiye gibi gidalar, yendikten kisa bir sure sonra tekrar acikmaya neden olmaktadir. Bu gidalar yendikten sonra kanda yukselen insulin hormonu kan sekerini daha fazla dusurerek aclik hissi duymamiza neden olmaktadir. Karbonhidrat, yag ve protein gibi gidalar arasinda, en fazla tokluk hissi veren proteinlerdir. Istahin veya tat almanin olusmasinda genlerimizin rolu de buyuktur. Bazi bilim adamlari ise insanlarin her gun ayni hacimde gida aldigini, bu nedenle gida hacminin posali gidalar, meyve ve sebzelerden olusmasinin kilo kaybinda onemli oldugunu ileri surmektedirler.

Aclik durumunda hormonlarimizda da bazi degisiklikler olmaktadir. Aclik durumunda kandaki seker dusunce bobrek ustu bezinden adrenalin hormonu salgilanir. Arkasindan pankreas bezinden glukagon isimli hormon salgilanir. Bu hormonlar yani adrenalin ve glukagon karaciger ve kaslarda depolanmis olan sekerin kana karismasini saglarlar ve kan sekeri daha fazla dusmez. Ancak glikojen dedigimiz bu glikoz depolari biterse kan sekeri dusmeye baslar. Dusen seker bu depo sekerden karsilandigi gibi proteinlerin sekere donusturulmesi ile de dengelenmeye calisilir. Ancak vucudumuzdaki yaglardan sekere donusum olmaz. Burasi cok ilginctir. Kandaki seker fazla olunca yag halinde depolandigi halde, yaglar seker haline donusemez. Bu nedenle seker azliginin oldugu uzun acliklarda bu defa yag asitleri yanmaya baslar. Bu arada kandaki insulin ve leptin hormonu da azalir. Bu yag asitleri yaninca vucudumuzda keton denen baska yag asitleri olusur ve beynin calismasi icin bunlar kullanilmaya baslar. Vucutta artan ketonlar da aclik hissini artirir.

Beyinde Olusan, Mutluluk ve Doygunluk Hazzi Veren Serotonin Hormonu:

Istah ve uykunun duzenlenmesinde rol oynayan cok onemli bir hormon olan serotonin beyinde salgilanir. Yedigimiz karbonhidratlar insulin salgilanmasini uyarirken, serotonin hormonunda da gecici olarak asiri bir salinmaya neden olurlar. Beyinde serotonin azalinca tatli seylere hucum eder, tatli yemek isteriz. Ozellikle cikolatada bol bulunan triptofan isimli aminoasit beyinde serotonine donuserek mutluluk verir. Atistirma ile pankreas bezinden insulin salinir ve bu insulin serotoninin gecici olarak yukselmesini saglar. Boylece fazla kiloluluk icin bir tuzak olan bu atistirmalar kilo almaya neden olur. Bu nedenle insulin ve serotoninin kontrol altina alinmasi kilo kaybi acisindan cok onemlidir. Stresli durumlarda da beyindeki serotonin azalir ve daha fazla serotonine ihtiyac duyuldugundan atistirmalar baslar. Bu nedenle kilo vermek isteyen kisiler duzenli bir serotonin salgisi icin duzenli uyumali ve stresten uzak durmalidir.

Prof Dr Metin Ozata

Etiketler:  

Bilimler
Tıp
İştah Kontrolü; Zayıflama ve Hormonlar

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilirler.
Lütfen hesabınıza giriş yapınız veya kayıt olunuz.

---