"Sahici Kadın"dan "Yeni Kadın"a-2

Eki 29 2008

"Sahici Kadın"dan "Yeni Kadın"a-2

(1 Oy)

Facebook'ta Paylaş

GenBilim Editorial

Çarşamba, 29 Ekim 2008

Okunma: 3049 kez

Tarih bize “Yeni Kadın” diye tanımlanan tipolojinin her şeyden önce ekonomik ihtiyaç sonucu olarak ortaya çıktığını söylüyor. Şu şerhle ki, “ihtiyaç” elbette göreli bir durumu yansıtır. Bir uçda “aç otururuz, evimizde otururuz” şeklinde bir yaklaşım olduğu gibi, “iki el bir baş içindir” şeklinde bir anlayış da vardır ve bu anlayış, kadını evinin dışında çalışmaya ve dolayısıyla dış dünyaya açılmaya sevkeden anlayıştır. Her halûkârda, evrensel gelişmenin bu yönde olduğu görülür.

1859’dan itibaren açılmaya başlanan kız sanayi mekteplerinin amacı “hanımların el becerilerini geliştirmeyi ve bunlardan ekonomik kazanç sağlamayı” amaçlar.

Türk resim tarihin ilk profesyonel kadın ressamı sayılan 1886 İstanbul doğumlu Mihri Rasim hanım, (sağdaki resim) İnas Sanayi-i Nefisenin kurucusu ve ilk müdiresidir. Nazlı Ecevit, Aliye Berger, Güzide Duran, Fahrenel Zeyd okulun ilk mezunları arasında sayılırlar. Mihri Rasim hanımın Türkiye'de 32, İtalya'da 36, Fransa'da 23 ve Amerika'da 60 ' ı aşkın, toplam 150 adet tablosu kayda alınmıştır. Selim İleri’nin 1998 yılında tiyatroya uyguladığı Mihri Rasim - Ölü Bir Kelebek isimli oyun sanatçının hayatını anlatır.

Mihri Rasim hanımın bir tablosu

1859, Sultan Abdülmecit’in(1839-1881) fevkalâde kaotik dönemine rastlar. Kırım savaşından, Silistre’ye kadar tüm Balkanlarda Rus yayılmacılığı ile savaş, her an çözülen ve yeniden kurulan ittifaklar, toprak kayıpları derken muhteşem zaferlerle sefil mağlubiyetlerin içiçe yaşandığı yıllar bunlar. Buna karşın, 1859, hanımlara teknik eğitim verilmesinin başlangıcı kabul edilir.

Kız Meslek Okulları

Ahmet Şefik Mithat Paşa (1822-1884) Abdülmecit’i izleyen Padişah Abdülaziz’in döneminde savunduğu reform politikalarıyla tanınmış, iki kez sadrazamlık etmiş bir Osmanlı Devlet adamıdır. Mithat paşanın 1864’de, ordunun dikim ihtiyacını karşılamak üzere öksüz kızlar için açtırdığı ıslahhâne teknik eğitimin asıl başlangıcı sayılır. Meşrutiyetin ilân edildiği tarihte Türkiye’de Leylî ve Neharî (yani yatılı ve gündüzlü) Kız Sanayi Mektebi (1881-82), Dersaadet Neharî Kız Sanayi Mektebi (1882-83), Üsküdar Kız Sanayi Mektebi (1884-85) olmak üzere üç sanayi mektebi bulunmaktadır. Öğrenim süresi, 17 Mayıs 1884 tarihli nizamnâmeye (yönerge) göre, ibtidâi (ilkokul) sınıflarıyla birlikte 5 yıl, sabahları genel bilgiler, öğleden sonra nakış, piyano, modistre, dikiş, kanive, dival, resim gibi dersler okutulduğu anlaşılmaktadır. İstanbul dışında Kastamonu ve Trablusgarb'ta açılan ilkokul düzeyindeki Hamidiye Sanayi Mektebi ve İşkodra'da kimsesiz kızlar için açılan ıslahhâne gibi örnekler vardır. Amaç, hiçbir geliri olmayan hanımların üretici durumuna getirilerek muhtaçlıktan kurtarılmalarıdır.

Mihri Rasim hanımın bir tablosu

Madam Collette’in Özel Okulu

Osmanlı - Fransız Kız Sanayi Mektebi, ünlü İttihatçılar, Dahiliye Nazırı (İçişleri Bakanı) Talât Paşa, Adliye Nazırı (Adalet Bakanı) Necmettin bey, Maliye Nazırı Cavid bey, Besim Ömer Paşa ve Hüseyin Cahit’in himayesinde (mütevelli heyeti) 1909’da kurulmuş. Amaç, Batı’nın “mükemmel kadınlık” tanımına uygun bir biçimde (bkz. Yazının birinci bölümü) kız çocuklarını iyi bir ev hanımı ve üretime katkısı olan bireyler olarak yetiştirmek. Sabahtan Türkçe, Fransızca, kıraat, yazı, hesap, tarih ve coğrafya, öğleden sonra el işleri ve sağlık, tababet, eğitim dersleri veriliyor. Yine aynı yıl İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin himâyesinde ve Selânikli zenginlerin katkısılarıyla Bakırköy'de İnas İttihad-ı Osmanî Mektebi açılıyor. Okulda çocuk bahçesi, ibtidâi, rüşdî ve idâdi (ilk-orta-lise) sınıfları bulunuyor ve özel okul hüviyetinde, öğrenciler ayda 30 - 40 kuruş ödüyorlarmış. Okulun misyonu “millî terbiyeye sahip, aklını iyi kullanan kişiler yetiştirmek.” Irk ve mezhep ayırımı gözetilmeksizin tüm Osmanlı kızlarına açık, ayrıca dışardan başvuran kadınlar için kurslar düzenleniyor.

Alev ALATLI