Okunma: 532 kez

Akli dengesizlikler gösteren hükümdar, şeyhülislâm Es’ad Efendi’nin “Şuuru yerinde olmayanın hilâfeti caiz olmayacağına” dair fetvasıyla tahttan indirildi. Sadaret kaymakamı vezir Sofu Mehmet Papa’nın teşebbüsüyle bu iş hiçbir gürültü olmadan gerçekleştirildi; Sultan I. Mustafa tekrar dairesine döndü.

Ancak Sultan II. Osman’ın katliyle 4 yıl sonra, bu defa Veliaht Şehzade Murat’ın (IV. Murat) hakkı çiğnenerek I. Mustafa tekrar tahta çıkartıldı.

Sultan II. Osman’ın katli, Davud Paşa’yla adamlarının marifetiydi. Davud Paşa sadareti 24 gün muhafaza edebildi. Mere Hüseyin Paşa 13 Haziranda Davud Paşa’nın yerine sadrâzam olmuş ve 8 Temmuza kadar ancak 25 gün iktidarda kalabilmiştir.

Sadaret değişikliğinden 8 gün sonra 21 Haziran‘da geçen bir olay, bütün İstanbul halkını tesiri altında bıraktı ve Sultan II. Osman faciasının sorumlularının mutlaka cezalandırılmaları yoluna gidilmekten başka çare olmadığı anlaşıldı. Sultanahmed Olayı adı verilen bu olayda bir sipahi 80 askeri öldürüp, yaraladıktan sonra ele geçirildi. Sultanahmed Olayı’ndan 3 gün sonra 24 Haziranda Sultan I. Mustafa, eski usul üzerine Cuma selâmlığına çıktı. Sultan Osman’ın yaptığı kıyafet inkılâbı terk edildi. 30 Haziranda Mere Hüseyin Paşa’nın Sultan II. Osman’ı tutan ilmiye sınıfını cezalandırmak için bazı evkaf gelirlerini Hazine’ye alması imparatorluktaki yüzlerce sosyal hayır eserinin ve âbidenin parasız, bakımsız kalmasına ve mahvolmasına sebep oldu.

Mere Hüseyin Paşa, 7 Temmuz gecesi Yeniçeri Ağası Deli Derviş Ağa’yı azledip Mudanya’ya sürdü. Kapıkulu askerinin bir kısmım şu veya bu bahaneyle İstanbul’dan çıkarttığı için aleyhindeki memnuniyetsizlik fazlalaştı. 8 Temmuz sabahı Kapıkulu ocakları, sadrazamın değiştirilmesi için Valide Sultân’a heyet gönderdiler. Valide Sultan, teklifi kabul etti. Heyet ile karşı karşıya konuştu. Bundan sonra Mere Hüseyin Paşa azledildi ve Lefkeli Mustafa Paşa, sadarete getirildi.

Mustafa Paşa’nın sadareti, 2 ay 14 gün sürdü. 21 Eylülde azledildi. Bunun üzerine 2. vezir Gürcü Mehmet Paşa, sadrazam oldu. I. Ahmet devrinde iki defa sadaret kaymakamlığı yapan Mehmet Paşa, tecrübeli bir vezirdi.

Mehmet Paşa 21 Eylülde iktidara geldiği zaman, II. Osman faciası bütün imparatorluğa yayılan bir memnuniyetsizlik doğurmuş bulunuyordu. Anadolu’dan, halkın yeniçerilere karşı çok kötü hareket ettiği haberleri geliyordu. Katillerin cezalandırılmamış olması, halkta aşırı bir teessür ve gazab uyandırmıştı. Bu arada 1 Ekimde vezir Damad Receb Paşa’nın donanmayla Karadeniz’den 500 Kazak esiriyle İstanbul’a gelmesi, halkı bir müddet meşgul etti. Fakat 17 Kasımda Erzurum beylerbeyisi Abaza Mehmet Paşanın Sultan II. Osman’ın intikamını almak üzere ayaklandığı haberi bütün İstanbul’a yayıldı. Bu Anadolu’da son haftalar içindeki hareketlerin en önemlisiydi.

Bu sırada Anadolu’da yalnız valiler değil, halk da Sultan II. Osman’ın intikamının alınmasını istemekte ve Sultan I. Mustafa’nın saltanatının gayr-ı meşru olduğunu iddia etmekte idiler.

Kapıkulu sipahileri, 31 Aralık 1622′de Sultan II. Osman’m kan dâvası için tekrar ayaklandılar.

Sultan I. Mustafa, iyice şuurunu kaybetmiş; saray dairelerinin kapılarım vuruyor, Sultan Osman’ı arıyordu. Bayram tebrikinde padişahın yalnız ilmiye sınıfına ayağa kalkıp diğer sınıfların tebrikini tahtında oturduğu halde kabul etmesi kanun ve gelenekti. Sultan I. Mustafa’nın bütün gelenleri ayakta karşılaması ve oturmayı reddetmesi de deliliğini göstermektedir.         

1622 yılının son günleri yaklaşırken Abaza ihtilâli de Anadolu’da gerçek bir yaygınlık kazanmıştı. Divân, Paşa’yı Sivas’a tayin ettiğini, derhal Erzurum’u bırakıp Sivas’a gitmesini bildirmiş, Erzurum’a eski Diyarbakır beylerbeyisi Mustafa Paşa’yı yollamak istemişti. Fakat Abaza Paşa 17 Kasımda Erzurum’dan çıkmak niyetinde olmadığını ve Mustafa Paşa’yı şehre kabul etmeyeceğini bildirdi. 23 Aralık!ta yeniçeriler, tehlikenin nereden geldiğini anlayıp toplu halde Dîvân’a gittiler ve Abaza işinin halledilmesini istediler.

Bunun üzerine Valide Sultan, Abaza’nın Erzurum’dan azledildiğini bildirdi. Bu kararın uygulanması, yani Abaza’nın Erzurum’dan atılması gerekiyordu. 2 Ocak 1623′de Sipahiler topluca Divân-ı Hümâyûn önüne geldiler. Bu sırada I. Mustafa!dan bir hatt-ı hümâyûn geldi. Asîlere okunan bu hatt-ı hümâyûnda “Sultan Osman’ı ben kati olsun demedim. Davud Paşa öldürdü, katilleri kim ise haklarından gelinip katlolunsun.” deniliyordu. Hattın ayaklanmadan korkan Valide Sultan tarafından yazdırıldığı veya bazı saray mensupları tarafından yazdırtıldığı ve Sultan I. Mustafa’nın haberi bile olmadığı kesindir. Hattın okunması üzerine sipahiler, katilleri aramaya başladılar. Akşama doğru, Sultan Osman’ın katillerinden Cebecibaşı Kara Mezak Çavuş ele geçirildi ve öldürüldü.

7 Ocakta toplanan Divân-ı Hümâyûn Davud Paşa’nın idamı için karar verdi.

Halk, padişah katili diye andığı Davud Paşa’nın Yedikule yolundaki çeşmede idamını istiyordu. Yedikule’ye giderken Sultan Osman’ın susayıp bu çeşmeden bir tas su içmesi, halk üzerinde unutulmaz bir intiba bırakmıştı. Çeşme başına getirilen padişah katili ise ceplerinden Sultan I. Mustafa’nın hatt-ı hümâyûnu, Rumeli ve Anadolu kazaskerinin fetvalarını çıkanp, bunların hükmünü icra etmekten başka bir suç işlemediğini söylüyordu. Çeşme önünde büyük bir kavga başladı ve Davud Paşa ata bindirilip Orta Camii’ne götürüldü. 8 Ocak günü Davud Paşa boğduruldu. Böylece padişahın hattı ve Divân’-in emri icra edilmedi.

Gürcü Mehmet Paşa’nın sadareti, 5 Şubat 1623′e kadar sürdü. Mehmet Paşa’yı düşürmek için yalnız Valide Sultan değil eski sadrazam Mere Hüseyin Paşa da çalışıyordu, ikisi de yeniçeri ve sipahilere büyük rüşvetler dağıttılar. 5 Şubat günü Divân toplantısından çıkan Mehmet Paşa, Kapıkulu zorbalarının aleyhte toplanmaları ve tahrik edici sözleri üzerine ,sarayına gitmekten vazgeçti. Derhal Saraya gidip mühr-i hümâyûnu Valide Sultan’a vererek istifa etti. Bunun üzerine zorbalar şefleri Mere Hüseyin Paşa’yı seçtiler.

13 Martta Erzurum’dan gelen bir haberci ihtilâlin kuvvetlendiğini Divân önünde anlattı. Abaza Mehmet Paşa vergileri kendi hesabına topluyordu. 15.000 kişilik bir ordusu vardı. Maraş beylerbeyisi Yusuf Paşa ile Sivas beylerbeyisi müstakbel sadrazam Tayyar Mehmet Paşa ve daha birçok beylerbeyi ve sancak beyi İstanbul’dan değil, Erzurum’dan emir alıyorlardı. Abaza Paşa, Erzurum’dan Ankara’ya gelmiş, katılan beylerbeyilerle beraber kuvveti 40.000 kişiyi bulmuştu. Ankara Kalesi Abaza’ya . mukavemet etmiş, bunun üzerine Abaza, Bursa’ya ve oradan baharı beklemek üzere Niğde’ye çekilmişti.

30 Ağustos 1623′te Mere Hüseyin Paşa iktidardan düştü. Paşa, herkesin nefretini kazanmıştı. Fatih Camii’nde şeyhülislam Yahya Efendi’nin de katılmasıyla toplanan ulemâ şimdiye kadar bir kadıya dayak atılmasının görülüp işitilmemiş bir şey olduğunda birleşti ve Mere’nin katli vâcib olduğuna dair fetva imzaladı. Mere’den rüşvet alan yeniçeriler, Fatih Camii’ne geldiler. Ulemâ’ya dağılmalarını ihtar ettiler. Ulemâ bu ihtara kulak asmadı. Bunun üzerine yeniçeriler ulemâyı zorla camiden çıkardılar. Olay sırasında ilmiyeden birkaç kişi yaralandı ve öldü. Zorla camiden çıkartmak hadisesi de şimdiye kadar Osmanlı tarihinde görülmemişti. Bunun üzerine Abaza Mehmet Paşa’yı desteklemeye karar veren ulemâ Mere’ye ve yeniçerilere karşı şiddetli bir muhalefete girişti. Fâtih Camii olayından çok müteessir olan halk, ilmiye sınıfını tutuyordu. Mere, muhaliflerini sokakta öldürtüp denize attırmak gibi hareketlerle muhalefeti korkutacağını sanıyordu. Ulemâ nın ileri gelenlerinden birkaç kişiyi de sürmüştü. Sipahiler de muhalifler arasındaydı ve soygun furyasında yeniçerilerden daha az pay almış olmaktan dolayı müteessirdiler. Mere, yeniçerilere sipahileri kanlı bir şekilde sindirmek için yeniden mansıplar, rüşvetler dağıttı. Ancak sadrazamın niyetini öğrenen sipahiler, ayaklandılar. Yeniçeri kethüdası Lâdikli Bayram Ağa yeniçeri subaylarını topladı. Sipahilerle kanlı bir olay çıkardıkları takdirde bütün kuvvetlerin yeniçerilere karşı vaziyet alacağını söyledi. Bunun üzerine yeniçeriler sipahilerle kavgadan vazgeçerek sadrazamın değiştirilmesi için onlar, ulemâ ve bütün halkla işbirliği yapmaya karar verdiler. Mere’nin dağıttığı rüşvetler boşa gitti. Bundan sonra Mere Hüseyin Paşa, mühr-i hümâyûnu Valide Sultan’a göndererek istifa etti.

Etiketler:  

Bilimler
Tarih
1.Mustafa

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilirler.
Lütfen hesabınıza giriş yapınız veya kayıt olunuz.

---