Okunma: 1726 kez

Osmanlı imparatorluğu’ nun batılı ülkelerle olan dış ekonomik ilişkileri, 16. yüzyıldan sonra Batılı ülkeler lehine geliştirmiştir . Ipek yolu ile ticaretten avantaj sağlayan Imparatorluk, Ümit burnunun bulunmasından sonra dış ticaretten daha az kazançlı çıkmıştır. Bu olumsuzluğu bertaraf etmek ve Ingiltere’nin deniz ticaretine sekte vurulması amacıyla Farnsızlar’a kapitülasyonlar verilmiştir. Sanayi devriminden sonra Ingiltere’ nin gelişmesi bu ülke ile olan dış ekonomik ilişkileri de artırmıştır. 1900 yılından sonra Almanya dış ticarette dominant ülke haline gelmiştir. 1900 yılından 1940’lı yıllara kadar Almanya Türkiye’nin dış ticaretinde ana ülke rolü oynamıştır. Özellikle 1910 yılından sonra Almanya ile kurulan dış ticaret ilişkileri yoğunluk kazanmıştır. I. Dünya savaşına Almanya ile birlikte savaşa giren Osmanlı Imp. Itilaf devletleri karşısında yenik duruma düşmüştür. Itilaf devletleri Osmanlılar’a önce Mondros mütarekesini daha sonra Sevr antlaşmasını imzalattırmışlardır. Bununla birlikte, Anadolu’da gelişen Kuvayi Milliye ruhu Kurtuluş savaşını başlatmıştır. Bu tarihten sonra Itilaf devletleri ile dış ekonomik ilişkiler değişime uğramıştır. Birinci bölümde ekonomik gelişmeler irdelenecek ve daha sonra itilaf devletleri ile olan dış ticaretin hangi yönde değiştiği sorusuna cevap aranacaktır. Kurtuluş savaşı esnasında ekonomik gelimeler I.Dünya savaşı esnasında dış ekonomik ilişkiler Osmanlı’nın müttefiki Almanya ile çok yoğun gelişmiştir. Bu ülkeye maden ve tarım ürünleri ihraç edilmiş ve bu ülkeden çoğunluğu silah ve mühimmat olan sanayi ürünleri ithal edilmiştir. I. Dünya savaşı sonrasında Almanlar’ın sermaye, işgücü kaybı ve hiperenflasyon bu ülkenin sanayisini sarsmıştır. Osmanlı imparatorluğu’nda ise hayat pahalılığı ve yokluk başlamış ve primitif olan sanayisi ortadan kalkmıştır. Mondrös mütarekesini müteakip Anadolu’da başlayan Kurtuluş savaşı işgal edilen yerlerin bir bir geri alınmasına olanak sağlamıştır. Bu esnada Ingilizler’in Fransızları ve Italyanlar’ı dışlaması bu ülkelerin müttefiklerine karşı cephe almasına zemin hazırlamıştır. Değerli petrol alanlarını müttefiklerine kaptıran bu devletler bir kıvılcım gördükleri bu yeni Türk yapılanmasında söz sahibi olmak için Ankara hükümeti ile sıkı ilişkiler kurma yoluna gitmişlerdir. Bu noktadan sonra bu devletlerin asıl isteği Türk toprakları üzerinde ekonomik monopol olmaktır. Italyan ve Fransızlar, bu noktada Ankara hükümetine istihbarat sağlamanın yanı sıra kendi denetim alanları içerisindeki Osmanlı silah ve mühimmatını Kuvayi Milliye’ye vermek ve bu oluşuma silah, mühimmat satmak gayreti içerisine girmişlerdir. Bunun karşılığında, maden ithalatında bulunmuşlardır. Bu avantajlar ve Hintli Müslümanların Ingiltere üzerinde yoğun baskıları, Ruslar’ın Türklerle ittifaka girmesi korkusu, Çanakkale savaşının izleri, güçlü askeri idare Kurtuluş savaşının Türkler’in lehine sonuçlanmasını sağlamıştır. Kurtuluş savaşının dış ekonomik ilişkilere etkileri Fransızlar’ın ve Italyanlar’ın Türklere bu yardımları bir olumlu iktisadi atmosfer oluşturmuş hem Kurtuluş Savaşı esnasında hem sonrasında dış ekonomik ilişkiler gelişmiştir. Örneğin, Oyak-Renault işbirliği bu ilişkilerin bir ürünüdür. Ingiltere ile dış ekonomik ilişkiler en aza indirilmiştir. Bu uygulamanın arkasında Ingilizler’in Osmanlı Imp.’nun bölünmesinde dominant rol almasının önemi büyüktür. Almanlar’la ilişkiler 1940 yılına kadar çok gelişmiştir. Ancak, II. dünya savaşından sonra bu ilişki azalmıştır. 1950 yılından sonra bu ülkelerle dış ekonomik ilişkiler geliştirilmeğe çalışılmıştır. 1980 yılından sonra dış ekonomik ilişkiler devamlı olarak artmıştır. Burada şuna çok dikkat edilmelidir. Dış ilişkilerde sadakat aranmamalıdır. Türkiye’nin Almanya ile ittikakı ve ticareti menfaatler üzerine kuruludur. Aynı şekilde, Italya ve Fransa ile ilişkiler menfaat ilişkisidir. Dış ilişkilerde sadakat aramak özellikle Türkiye gibi bir ülke açısından rasyonel bir olgu değildir. Aynı şekilde, dış ekonomik ilişkilerde bir ülkeye bağlanmak çok büyük bir risktir. Bundan dolayı, hem dış ilişkiler hem dış ekonomik ilişkiler karşılıklı menfaatler üzerine oturtulmalıdır. Itilaf devletleri ile olan ilişkiler de bu çerçevededir. 16. yüzyıldan sonra Osmanlı Imp. dış ekonomik ilişkilerini Batı ile geliştirmeğe başlamıştır. 1900 yılına kadar Fransa ve Ingiltere ile oluşan dış ilişkiler bu tarihten sonra Almanya yoğun olarak gelişmiştir. Birinci Dünya savaşından sonra Fransa Almanya ve Italya ile dış ekonomik ilişkiler artmıştır. Bu ilişkiler karşılıklı menfaatler ekseninde gelişen ilişkilerdir.

Etiketler:  

Bilimler
İktisat
Kurtuluş Savaşı ve Ekonomik İlişkiler

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilirler.
Lütfen hesabınıza giriş yapınız veya kayıt olunuz.

---