Okunma: 435 kez

Kara Delik Nedir?

Öncelikle şunu belirtmeliyim. Sanılanın veya adının hissettirdiğinin aksine kara delik dediğimiz gökyüzü cisimleri uzayda etrafındaki tüm cisimlerin düştüğü bir çukur falan değildirler; yapı itibarı ile bildiğimiz maddedirler. –Hoş, Einstein’ın Genel Rölativite Teorisi’ndeki uzay kavramında bunlar sonsuz çukurlar olarak geçer ama o başka bir yazılık konu!-

Stadyum Ağırlığındaki Sinek:

Evet, kara delik dediğimiz gök cismi dünyamız, ay veya herhangi bir gök cismi gibi maddedir. Ama bu maddelerden en önemli farkı yoğunluğu inanılmaz derecede büyüktür. Kara deliklerin yoğunluğunu anlatabilmek için atom yapısı ile birkaç kelam etmek gerekli bu noktada: Bir atom merkezinde proton ve nötronlardan oluşan bir çekirdek ve onun etrafındaki yörüngelerinde dönen elektronlardan oluşur. Bir protonun veya nötronun kütlesi bir elektronun kütlesinin yaklaşık 2000 katıdır. Yani bir atomun ağırlığının %99,9’u çekirdekte toplanmıştır. Yani bir atomun tüm elektronlarını da koparsak toplam kütlesi nerede ise hiç değişmemiş olur. Peki atomun nerdeyse tüm kütlesine sahip olan çekirdeğin atomun tümüne göre büyüklüğü nedir?! Bunu da bir örnekle açıklayalım: Bir atomu bir stadyum kadar büyütse idik, çekirdeği ancak bir sinek kadar büyürdü! Tüm stadyum ağırlığında bir sineği hayal edebiliyor musunuz?! Böyle bir sineğin burnunuza konması ne ilginç olurdu değil mi?!! Dünyamızdaki atomların elektronlarını alıp çekirdeklerini bir araya toplayabilseydik dünyanın tümü bir kibrit kutusuna çok rahatlıkla sığabilirdi!!!... Ağırlığı ise ancak ve ancak %0,01 kadar azalmış bir şekilde hem de!! Böyle bir kibrit kutusunun yoğunluğunu tahayyül edebildiniz mi?!

İşte kara delikler belli merhalelerden sonra elektronlarından kurtulmuş atom çekirdeklerinden oluşan eski yıldızlardır. Herhangi bir kara deliğin gerçek yarıçapı 30-50 km gibi çok küçük bir uzunluktur. (Karşılaştırma için ek bilgi: Dünyamızın yarıçapı yaklaşık 6000 km!) Ama bu küçük cisim o kadar yoğundur o kadar yoğundur ki etrafında muhteşem bir çekim alanı oluşturur ve etrafındaki tüm cisimleri kendine çok büyük bir kuvvetle çeker. Bu muazzam yapının çekim alanına kapılan gök cismi de öyle bir kuvvete maruz kalır ki bu kuvvetin oluşturduğu basınç cismi anında çekirdeklerine kadar ezer ve okyanusa düşen bir yağmur damlası misali kara deliğin katılır. İşte bu muazzam çekme ve yutma kabiliyetlerinden dolayı “delik” olarak adlandırılmıştırlar. Ya “kara”ları nereden geliyor? derseniz, gelelim o konuya:

Kara Delik Neden Kara?!

Öncelikle “görme” olayını kısaca bir açıklayalım bu noktada:
Bizim cisimleri görebilmemiz bir ışık kaynağından dağılan ışık ışınlarının cisimlere yansıyanlarının gözümüze ulaşması sonuçu olmaktadır. Eğer bir ortamda ışık kaynağı yoksa ortam “zifiri karanlıktır”. Yani hiçbir şey göremeyiz. Aynı şekilde bir cisim üzerine düşen tüm ışınları absorbe edebilirse onu da göremeyiz daha doğrusu “kara” görürüz. Siyah gerçekte bir renk değildir sadece cismin üzerine gelen ışınları yansıtmadığında oluşan “durum”dur.

Kara delikler ise evrenin en mükemmel ışık “emicileri”dir.Yani bir kara deliğin muazzam çekim gücünden ışık bile kaçamaz. Üzerine gelen hatta beli bir miktar yakınından geçen tüm ışık ışınları da kara delik tarafından absorbe edilirler. Bu yüzden kara delik dediğimiz gök cisimleri siyahtır daha doğrusu görülemez!.. Adını da bu özelliklerinden almıştır.

Yıldız Öldü: Yaşasın Kara Delik!

Güneşimizin de aralarında bulunduğu yıldızlar yapılarındaki hidrojenin helyuma dönüşmesi sonucu açığa çıkan nükleer enerji ile -bir anlamda- yaşarlar. Hidrojenin bitmesi yıldızların ölüm işlemini başlatır. Yıldız artık kendi kütlesini taşıyacak enerjiyi üretemez. Bu yüzden yıldızın tamamı çürük bir gökdelenin kendi ağırlığı altında çökmesi gibi merkezine doğru çöker ve bu çökme sonucu yıldız çok büyük bir yoğunluğa sahip olur. Ancak her yıldız da enerjisi bittiğinde kara delik olamaz, bunun için kütlesinin kritik bir değerden daha büyük olması gerekmektedir. Mesela yıldızımız güneşin kütlesi ve büyüklüğü o öldükten sonra onu kara delik yapacak kadar olmadığından milyarlarca yıl sonra güneşimizin enerjisi bittiğinde kara deliğe dönüşmeyecektir. Evrendeki kara deliklerin bazılarının kütleleri güneşimizin kütlesinin milyonlarca katı büyüklüğündedir.

Şeytan Aldı Götürdü, Satamadan Getirdi

Yukarıda kara deliklerin görünemeyeceklerini belirtmiştik. Hatta hissedilemezler bile.. Nasıl hissedebilirsiniz ki?! Üzerine gelen tüm ışınları yutan, ona bir sinyal yolladığınızda sinyali de yutan bir cisimden nasıl haberdar olabilirsiniz? Bu soruyu bir adım daha ileri götürürsek haberdar olmadığınız bir şeyin varlığını nasıl savunursunuz?! Peki, bilim adamları kara delikleri nasıl ve neye dayanarak savunurlar? Şu anda birçok galaksinin merkezinde güneşimizden milyarlarca daha ağır kara deliklerin olduğu düşünülmektedir. Buradaki düşünce ise aslında çok basit bir düz mantık:

“Bu galaksinin merkezinde kara bir şey var, ayreten bu merkezin çekim gücü de buradaki cismin kütlesinin çok büyük olduğunu gösteriyor. O zaman bu galaksinin merkezindeki cisim olsa olsa kara deliktir!!”

Evet, kara delikler kainatın belki de en ilginç yapılarından biri. Ayreten buraya kadar belirttiğimiz kısmı ise buzdağının görünen kısmı bile değil.

Etiketler:  

Bilimler
Fizik
Kara Delikler: Evrenin En Gizemli Yapıları

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilirler.
Lütfen hesabınıza giriş yapınız veya kayıt olunuz.

---