Okunma: 432 kez

yanlarına gittikleri zaman karşılaştıkları manzara şu oldu: kar katmanları altında hiç bozulmamış olarak gömülü duran kocaman bir mamut un başı görülüyordu. hayvan kurumuş gibiydi. adamların da karnı açtı ve birşey yapmak gerekiyordu. mamut u saran kar ve buzları temizlediler. sonra gövdesinden bir parçayı kesip pişirdiler. bu, yenebilecek nefasette bir etti. binlerce yıl buzların arasında hiç bozulmadın kalmıştı. bu hikaye, besinlerin soğuk ortamlarda uzun zaman bozulmaksızın saklanabileceğini gösteren gerçek bir örnekti. olayın duyulmasından hemen sonra besin endüstrisi kar ve buzdan yararlanma yollarını araştırdı. önceleri doğrudan doğruya sıkıştırılmış kar kullanıldı. kıştan dağlardaki büyük çukurlarda biriktirilen karlar, üzerlerine basılarak sıkıştırılıyor ve böylece depo ediliyordu. sıcak aylarda da sıkıştırılmış bu karlardan yararlanılıyordu. sonraları çeşitli soğutucu makineler ve "kuru buz" adı verilen özel dondurucu maddeler kullanılmaya başlandı.

kuru buz yapımı:
buz ya da soğuk bir ortam elde etmeye dayanan bu soğutma sistemlerinin fiziksel temeli şudur:
pistonlu bir silindir içinde bulunan gaz sıkıştırılarak moleküller birbirlerine doğru yaklaşmaya zorlanır. basınç, gaz sıvı durumunu alıncaya kadar artırılır. pistonun meydana getirdiği basınç, molekülleri derli toplu bir duruma getirirken enerji ısı olarak açığa çıkar ve silindirin çeperleri ısınarak kızar. üzerindeki basınç azaltılınca da sıvı tekrar gaz durumuna dönüşür. ama bu dönüşüm sırasında silindirin çeperlerinden, sıvı durumundan gaz durumuna geçmesini sağlayacak ısıyı çeker ve böylece başlangıçta serbest bıraktığı ısıyı tekrar geri almış olur. yukarıda, silindirin kısa bir süre soğumaya bırakıldığını söylemiştik. sıvı yeniden gaz durumuna geçerken emdiği ısı yüzünden silindir çeperlerindeki ısı iyice azalır ve bu yüzeyler adamakıllı soğur.
işte evlerde kullanılan buzdolaplarından soğukhava depolarına kadar bütün mekanik soğutma sistemleri bu ilkeye göre çalışır. gaz olarak genellikle amonyak ya da kükürt dioksid gazı kullanılır. çünkü bu gazlar normal oda sıcaklığında uygulanan orta güçteki bir basınç altında kolayca sıvı durumuna geçebilirler.

buz, katılaşmış sudur. kuru buz ise katılaşmış karbon dioksit den ibarettir. normal ısı derecesinde ve normal bir basınç altında karbon dioksit gaz durumundadır. şampanya, gazoz ve soda gibi diğer "fışkırıcı" içkilerde çözelmiş durumda görülen bir gazdır. kuru buz elde etmek için karbon dioksit gazı özel makinelerde yüksek basınç altında sıkıştırılıp sıvı duruma getirilir. sonra ısısı çok daha düşük bir ortamda katılaştırılır. böylece kar topaklarını andıran, ama düzgün biçimli ağır ve bembeyaz buz kalıpları elde edilir. kuru buz "erimez", yani su durumunu almaz. yeniden elde edildiği karbon dioksit gazı durumuna dönüşür, yani buharlaşır. böyle bir buharlaşma eksi 78,5 derecede ve yavaş yavaş başlar.

çok soğuk olmasına rağmen kuru buz, az bir zaman için elle tutulabilir. çünkü kuru buzun yavaş yavaş buharlaşırken saldığı gaz, deri ile buz arasında yalıtkan (üzerinden elektrik akımına yol vermeyen) bir katman meydana getirir. gazlar kötü bir ısı iletkeni olduklarından soğukluğun farkına varılmaz.
bir buz kalıbının soğutacağı besin maddesi üzerinde "eriyerek" ıslaklık bırakması elverişli değildir. karbon dioksit den elde edilen kuru buz ise (erimediğinden) böyle bir sıvı bırakmaz. ayrı olarak buharlaşırken çıkardığı karbon dioksit gazının da koruyucu özellikleri vardır. bundan ötürü kuru buz besin maddeleri için en elverişli bir koruyucudur.

kuru buz, ilk olarak 1923 yılında amerika da kullanılmaya başlandı. sanayi alanındaki uygulamalardan sonra bugün yaz aylarında bol bol yediğimiz dondurmayı saklamakta bile kullanılmaktadır. et, meyve ve sebzelerin dondurulmuş olarak bir ülkeden diğerine gönderilmesi ve uzun zaman tazeliğini kaybetmeksizin saklanabilmesi "kuru buz" la mümkündür.

Etiketler:  

Bilimler
Fizik
Kuru Buz

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilirler.
Lütfen hesabınıza giriş yapınız veya kayıt olunuz.

---