Okunma: 1620 kez

Çalışmak risklidir, çünkü iş kazaları insanları sürekli öldürmektedir, fakat işsizliğin yol açacağı parasızlık çok daha zararlı olabilir. Önemli olan riskleri tanıyıp onları gruplandırarak hangi riskleri almanın bizlere daha az zarar vereceğini görmektedir.

Bir şeyin ne kadar riskli olduğunu anlamak için çeşitli birimler kullanılmaktadır. Burada Ortalama Omur Kaybı(OOK) kullanılacaktır. OOK, bir risk, bir insanin ölümüne yol açarsa, bunun sonucu olarak kaybolan ömrün tüm insanlara oranıdır. Örnek olarak ortalama 70 yaşına kadar yaşayan bir toplumda, her 100 insandan birinde görülen ve onun 20 yaşında ölmesine yol açan hayali bir hastalık düşünelim. Bu durumda o insan yaşayacağı 50 yılı kaybedecektir. Ve 100 insan için OOK 0.5 yıl, yani 6 aydır. Bu 6 aylık OOK, insanların her birinin 6'şar ay önce öleceği anlamına gelmez.
En önemli risklerden biri bekarlıktır. Bekar erkekler, evli erkeklerden yaklaşık 6.0 yıl daha az yaşamaktadırlar, yani bekarlığın OOK'si 6.0 yıldır. Bekar kadınlar içinse OOK 3.2 yıldır. Sigara içmek de önemli risklerden birine sebebiyet verir. Günde ortalama bir paket sigara içmek erkekler için 6.4, kadınlar için 2.3 yıl OOK'ya neden olur. Kontrol edebildiğimiz risklerden biri de kilomuzdur. Normalden fazla olan her bir kilogram ortalama ömrü 2 ay kısaltır. Günde yenilen fazladan bir dilim tereyağlı ekmek (100 kalori), yılda 3.5 kilo alınmasına, ve ortalama ömrün 7 ay kısalmasına yol açar. Tüm kazaların yol açtığı toplam OOK 435 gündür. En göze batan kazalardan motorlu taşıt kazaları 207 gün OOK'ya yol açar. Erkekler kazalarda ölmeye kadınlardan iki kat daha meyillidir. Diğer bazı riskler, aşağıdaki tabloda sıralanmıştır.

Aktivite veya Risk Ortalama Omur Kaybı(gün olarak) Erkek olmak 2800 Kalp hastalığı 2100 Kömür madeninde çalışmak 1100 Kanser 980 Yoksulluk 700 Alkol 130 İntihar 95 Düşmek 39 Hayat boyu günde bir tane diyet içeceği 1.5 Uçak kazaları 1 Baraj yıkılması 0.5 Tüm elektrik nükleer santrallerde üretilirse 0.03 Bir ülkenin refah düzeyinin artması, sağlık, ulaşım, emniyet ve konfor gibi dallardaki hizmetlerin iyileşmesine, bu da ortalama yaşam suresinin artmasına yol açar. Ancak ekonomik büyüme öncelikle enerjiye ihtiyaç duyar. Bir elektrik santrali kurmak da yaklaşık olarak minimum 4 yıldan başlayan sureler gerektirir. Bu durumda ekonomik büyüme hızı göz önüne alınarak uygun miktarda enerji üretecek santrallerin yapımına vaktinde başlanılmazsa, sosyoekonomik sebeplere dayalı Ortalama Omur Kaybı'da büyük artış olacaktır. İlk önce, gereken enerjiyi üretecek nükleer güç istasyonlarının yol açacağı risklere bir göz atalım, daha sonra da diğer enerji üretim sistemlerinin tehlikelerini kısaca gözden geçirelim.

Nükleer enerjisinin risklerini daha iyi anlayabilmek için radyasyonun risklerini kavranması gerekir. SIK SIK konuşulan birimlerden rem, bir saniye içinde radyasyon partikülleriyle canlının atomlarının iyonlaşmasının sonucu aldığı enerjinin, radyasyon parçacığının tipine göre belirlenmiş bir etki faktörüyle çarpılması sonucu bulunan bir değerdir; böylece radyasyonun bir canlı üzerindeki etkileri hesaplanabilir. Daha önce bahsettiğimiz Ortalama Omur Kaybı cinsinden etkisini vurgulayacak olursak, bir milirem radyasyon, 1.2 dakikalık bir Ortalama Omur Kaybı'na denk gelmektedir. Bu değer birçok uluslararası ve ulusal komiteler tarafından hesaplanmıştır. Bir insan ortalama olarak yılda, kozmik ışınlardan 40 mrem (milirem), havadaki radyasyondan 4 mrem, toprak ve kayalardan 40 mrem, televizyondan 10 mrem, röntgen ışınlardan 100 mrem, kol saatinden 1 mrem ,yani toplam olarak yılda yaklaşık 200 mrem radyasyon alır. Radyasyonun getirdiği riskler, alınan dozla birlikte doğrusal olarak artar.

Reaktörlerin yapısından ve güvenlik sistemlerinden daha önce bahsedilmiş olduğu için konuya reaktörün halka getirdiği risklerin nasıl hesaplandığını açıklayarak başlayalım. Bir nükleer güç istasyonunda, bozulma riskine karşı her sistemin bir yedeği ve söz konusu sistem devre dışı yada yetersiz kalırsa onun görevini yapacak birkaç alt sistem mevcuttur. Bir kazanın operatör hataları ve sistemdeki bozukluklar ile nereye kadar ilerleyebileceğini hesaplayabilmek için birçok diğer endüstri dalında da kullanılan hata ağacı analizi uygulanır. Buna göre her hatanın olma riski ayrı ayrı ya hesaplanır, yada endüstrideki deneyimlerden yararlanarak bulunur. Böylece ilk hatadan başlanır ve bunu takip eden sistemin hata yapma riski hesaba katılır, hata yaparsa yada yapmazsa ne olacağı bulunur, insanların ve makinelerin bunları takip eden tüm hareketleri dallara ayrılarak kaza senaryosunun en sonundaki çeşitli bitiş noktalarına varılır. Yine de varılan sonuç tam kesin bir değer değildir, bu nedenle olası en kotu sonuç kabul edilir, çünkü eğer bir şeyin kotu gitme şansı varsa, kotu gideceğini varsaymak, sonradan bir sürprizle karşılaşmaktan daha iyidir. Hata ağacı analizi dünyanın her yerinde nükleer reaktörlerin geliştirilmeleri için uygulanmaktadır.

Amerika Birleşik Devletleri'nde yapılmış olan çok geniş kapsamlı bir analize göre (bu analiz Rasmussen Çalışması yada koduyla WASH-1400 olarak bilinir; M.I.T. profesörlerinden Norman Rasmussen'in yaptığı 4 milyon dolara mal olan bir çalışmadır) her 20000 reaktör yılı ( 10 reaktörün bir yıl çalışması 10 reaktör yılı olur) çalışmada bir, bir kor erimesi kazası olacaktır. Bu Çernobil kazası dahil edildiğinde bile oldukça karamsar bir yaklaşımdır. Her 5 kor erimesinden birinde yaklaşık olarak 1000 olum, her yüz taneden birinde yaklaşık 10000 olum, her 100000 erimeden birinde de 50000'e yakın olum olacağı bekleniyor. Her erimede ortalama olarak 400 olum bekleniyor. Her erimede ortalama olarak 400 olum bekleniyor (Çernobil'de sadece 31 olum oldu). Rasmussen çalışmasının sonuçlarına göre, bir nükleer reaktör kazası sonucu (anında yada neden olduğu kanser sonucu) ölme riski bize,18 dakika Ortalama Omur Kaybı getirir.

Rasmussen çalışması yaklaşık olarak 10 milyonluk bir toplum göz önüne alınarak yapıldı. Yani 50000 kanserden olum, kişinin kanser olma riskinin %0.5 artması demek oluyor. Halbuki kanser riskindeki bu artış, herhangi iki ilimiz arasındaki kanser riski farkından daha küçüktür. Yani en kotu reaktör kazası bile daha çok kanser olma riski olan bir ile taşınmaktan daha tehlikeli değildir. Biraz daha bilgi verecek olursak, birinin yıldırım çarpması sonucu ölme olasılığı bu riskten 20000 kat, evine uçak çarpması sonucu ölme olasılığı 1000 kat daha fazladır.

Termik santrallerin etkileri günümüzde çok iyi bilinmektedir. Onların yarattıkları risklerden sadece hava kirliliği sonucu olanı göz önüne almak şu an için yeterlidir. Hava kirliliği insanların üstünde kolayca belirlenebilen etkiler bırakmadığı için riskleri hakkında kesin sayılar vermek zordur. Ancak son yüzyıl içinde olan olaylara bir göz atarsak: 1 Aralık 1930, Belçika, Mesue Vadisi'nde 60 olu ve 6000 hasta; 1 Ekim 1948, Donora, Pennsylvania'da 20 olum ve orada yaşayan 14000 insandan 6000'inde hastalık; 1948-1962, Londra, en büyüğünde 3500 kişi oldu; 1953, 1963 ve 1966, New York, toplam olum 1000'in üzerinde. Bu değerlerin elimizde olmasına karşın, termik santrallerin sebep olduğu hava kirliliğinin sonucu meydana gelen ölümleri hesaplayabilmek için sosyoekonomik durumlardaki değişimi, coğrafi konumu ve birçok diğer faktörü içine alan bir analiz yapılması gerekir. Bu analizin sadece sonucuna göz atıldığında, (diğer riskleri göz önüne alınmadan) sadece hava kirliliği sonucu termik santrallerin her bir ünitesinin yılda 1000 kişiyi oldurduğu görülür, bu da bir miktar hesaplama sonucu 13 günlük bir Ortalama Omur Kaybı'na denk gelir.

Petrol santralleri, yol açtıkları hava kirliliği sonucu 4 günlük bir Ortalama Omur Kaybı'na yol açar. Doğal gaz çok az hava kirliliği ve yangına sebep olur, ama yol açabileceği patlamalar ve havasızlıktan boğulmalar sonucu 2.5 günlük bir Ortalama Omur Kaybı'na yol açar. Güneş enerjisinin en önemli sağlık etkisi bir santral kurmak için gereken cam, çelik, vb maddelerin üretiminde kullanılacak kömürün etkileridir. Bu da yaklaşık 0.4 günlük bir Ortalama Omur Kaybı 'na denk gelir. Ayrıca elektrik çarpması sonucu olum riski olan 5 günlük Ortalama Omur Kaybı da tüm enerji teknolojileriyle birlikte gelir.

Nük. Müh. Sinan Göktepeli

•    Nükleer Enerji ve Radyasyon'a don.
•    Sinan GOKTEPELİ,

Etiketler:  

Bilimler
Kimya
Nükleer Teknolojinin Riskleri

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilirler.
Lütfen hesabınıza giriş yapınız veya kayıt olunuz.

---