Bitkilerde hareket:

Bitkilerde konum ve yer değiştirme hareketleri görülmez. Bitkilerde gözlenen hareket biçimleri;

1-Nasti(İrkilme):Uyaranın yönüne bağlı olmaksızın gerçekleşen tepki tarzındaki hareketlerdir.Uyarana göre adlandırılır.

Not:Nasti olayında temel etken turgor olayıdır.

*Fotonasti…….(Uyaran:ışık):Papatya çiçeklerinde

*Termonasti….(Uyaran:Isı):Çiğdemin yaprak hareketlerinde

*Sismonasti….(Uyaran:Sarsıntı,Değme):Küstüm otunda

*Tigmonasti….(Uyaranokunma):Böcek kapan bitkilerde

2-Tropizma(Uyarılma):Uyaranın yönüne bağlı olarak gerçekleşen yönelim şeklindeki harekettir.Uyarana göre adlandırılır.Uyarana doğru gerçekleşen yönelime pozitif tropizma, uyarandan uzaklaşma şeklinde gerçekleşen yönelime negatif tropizma denir.

Not:Tropizma olayında temel etken hormonlardır

*Fototropizma (Uyaran: ışık) Gövde pozitif tepki kök ise negatif tepki verir.

*Jeotropizma (Uyaran:Yerçekimi) Gövde negatif kök ise pozitif tepki verir.Bataklık ve sulak ortam bitkilerinin bazı kökleri negatif jeotropizma gösterir. Bu tip kökler havalandırma kökleri olarak adlandırılır ve bataklık toprağında O2 nin az olmasından dolayı köklerin gaz alış verişinde rol alırlar.

*Hidrotropizma (Uyaran :Su) Kökler pozitif hidrotropizma göstererek suyun fazla olduğu ortamlara doğru yönelirler.

*Kemotropizma (Uyaran:Kimyasallar=asitler,bazlar,gübre) Kökler kimyasallara karşı pozitif (Gübre) veya negatif (Asit) tropizma gösterirler.

*Travmatropizma (Uyaran:Yaralanma) Kökler yaralanmaya neden olan faktörlere karşı negatif tropizma gösterir.

*Haptotropizma (Uyaran:Temas) Sarmaşık ve fasulyenin sülük gövdelerinde değmeye karşı pozitif tropizma gösterir.

• Hücrelerin benzerlerini oluşturmasıdır.İki sebepten dolayı olur.
a) Yüzey-hacim ilişkisinin bozulması
Hücreyi küre şeklinde düşünerek bu ilişkiyi açıklamaya çalışalım.

Eğer hücremiz r yarıçaplı olsaydı Alanı=Yüzeyi=4r2 Hacmi=(4/3)r3 olurdu.

Eğer hücremiz 2r yarıçaplı olsaydı Alanı=Yüzeyi=4(2r)2 Hacmi=(4/3)(2r)3 olurdu.Yani yüzey ilk durumun 4 katına çıkarken hacmi 8 katına çıkmaktadır. Daha açık söyleyecek olursak ilk durumda yüzey-hacim ilişkisi oranına 1-1 oran dersek ikinci durumda bu oran 1-2 olur.Yani yüzey-hacim ilişkisi bozulmuştur.

b) DNA’nın eşlenmesi

• Bütün hücreler bölünemez.(Sinir hücresi, sabit dokular, vb…)
• Canlılarda 2 çeşit hücre bölünmesi vardır.

1) mitoz BÖLÜNME
• Eşeyli ve eşeysiz üreyen bütün çok hücreli canlılarda büyüme ve gelişmeyi sağlayan temel olay mitoz bölünmedir.Tek hücrelilerde ise hücre bölünmesi her defasında üremeyi sağlamış olur.
• Eşeysiz üremelerde, yenilemelerde görülür.
• kromozom sayısı değişmez.(2n  2n)
• Kromozom yapısı değişmez.(=Çeşitlilik oluşturmaz)
• 5 safhadır.İPMAT

1) İnterfaz :
• Dinlenme ve hazırlık evresidir.
• En uzun evredir.
• Sonunda DNA eşlenir.

2) Profaz :
• Çekirdek zarı, çekirdekçik ve organeller parçalanır.
• Hayvan hücrelerinde sentrozomlar eşlenerek karşılıklı kutuplara gider.
• İğ iplikleri oluşur.(Bitkilerde bu işi golgi yapar.)

3) Metafaz :
• Kromozomlar ortada tek sıra halinde dizilirler.

4) Anafaz :
• Kardeş kromatidler birbirlerinden ayrılır ve karşılıklı kutuplara gider.

5) Telofaz :
• Çekirdek bölünmesini(karyokinezi), sitoplazma bölünmesi(sitokinez) izler.
• Çekirdek zarı, çekirdekçik ve organeller yeniden oluşur.

NOT : Bitki sitokinezi orta lamelle, hayvan sitokinezi boğumlanarak olur.

2) mayoz BÖLÜNME
• Üreme ana hücrelerinde görülür.(Erkek  Testis , Dişi  ovaryum)
• Eşeyli üremelerde görülür.
• Kromozom sayısı yarıya iner.(2n  n)
• Kromozom yapısı değişir.(=Canlılarda çeşitliliği sağlar.Krossing-0ver sayesinde)
• Bölünme sonucunda 4 hücre oluşur ki bunlara gamet denir.
• 2 safhada gerçekleşir.a) Mayoz-I b) Mayoz-II

a) Mayoz – I (İPMAT)
1. İnterfaz :
• Dinlenme ve hazırlık evresidir.
• En uzun evredir.
• Sonunda DNA eşlenir.

2. Profaz :
• Çekirdek zarı, çekirdekçik ve organeller parçalanır.
• Hayvan hücrelerinde sentrozomlar eşlenerek karşılıklı kutuplara gider.
• İğ iplikleri oluşur.(Bitkilerde bu işi golgi yapar.)
• Homolog kromozomlar birbirlerine sarılırlar.(sinapsis)
• Oluşan 4 kromatidli yapıya tetrat denir.
• Homolog kromozomların kardeş olmayan kromatidleri parça değiştirir.

3. Metafaz :
• Kromozomlar ortada çift sıra halinde dizilirler.

4. Anafaz :
• Homolog kromozomlar ayrılarak karşılıklı kutuplara gider.

5. Telofaz :
• Çekirdek bölünmesini(karyokinezi), sitoplazma bölünmesi(sitokinez) izler.
• Bitki sitokinezi orta lamelle, hayvan sitokinezi boğumlanarak olur.
• Çekirdek zarı, çekirdekçik ve organeller yeniden oluşur.

b) Mayoz – II (PMAT)
• Aynı mitoz gibidir.
• DNA eşlenmesi olmaz.
• Sadece sentrozom eşlenmesi olur.
• 4 safhadır.

Mitoz bölünme Mayoz bölünme
1) Her çeşit hücre (n,2n,3n) mitoz geçirebilir. 1) Sadece diploid(2n) hücrelerde görülür.
2) Sonuçta kromozom sayısı ve yapısı aynı olan iki yeni hücre oluşur. 2) Sonuçta kromozom sayısı yarıya iner, kromozom yapısı değişir ve dört yeni hücre oluşur.
3) Bölünmenin temel olayı kardeş kromatidlerin ayrılarak farklı hücrelere geçmesidir. 3) Bölünmenin temel olayı homolog kromozomların ayrılarak kutuplara gitmesidir
4) Eşeysiz üreme,büyüme,gelişme ve rejenerasyon sağlanır. 4) Eşeyli üremenin gerçekleşmesini sağlar.
5) Çeşitlilik oluşturur. 5) Çeşitlilik oluşturur.
6) Tetrat, krossing-over, sinapsis görülmez. 6) Tetrat, Krossing–over ve sinapsis görülür.
7) Oluşan hücreler tekrar mitoz geçirebilir. 7) Oluşan hücreler tekrar mayoz geçiremez.
Hayat boyu devam eden bir olaydır. Hayat boyu olan devam etmeyen bir olaydır.
9) Metafazda tek sıra dizilirler. 9) Metafaz-I de çift, metafaz II de tek sıra dizilirler.