Zehirlenme Nedir?

Ara 25 2007

Zehirlenme Nedir?

(0 Oy)

GenBilim Editor

Salı, 25 Aralık 2007

Okunma: 749 kez

Zehirlenme Nedir? Organizmada, fizyolojik bozukluklara neden olan kimyasal maddelere zehir, bu zehirlerle organizmanın geçici yada sürekli olarak bozulmasına da zehirlenme adı verilmektedir. Zehir ve toksik madde sözcükleri gibi zehirlenme ve entoksikasyon sözcükleri de eş anlamlıdır. Çocukluk çağı zehirlenmeleri, kazalar içinde çok önemli bir yer tutmaktadır. Amerika Birleşik Devletlerinde (ABD) 1999-2000 yıllarında,1-18 yaş travmaya bağlı ölüm nedenleri sıralamasında 9.sırada yer almaktadır. Ülkemizde de 2000'de 14 yaş altındaki çocuklarda il ve ilçelerde çeşitli zehirlenmelere bağlı 27 (%2,77) ölüm olmuştur. ABD de 2001 yılında öldürücü olmayan (Non-fatal) travmalar içinde ise 6. Sırada yer almaktadır.

Zehir Danışma Merkezlerine bildirilen hastaların % 50 den fazlası genç ve beş yaş altındaki çocuklardır. Amerikan Zehir Kontrol Merkezleri'ne bağlı toksik maddelerle karşılaşma denetleme sistemine göre 1998'de iki milyondan fazla zehirlenme olayının 1,5 milyondan fazlası çocuklara aittir. Bu sistem, Amerika'da tüm zehirlenmelerin % 95,3'nü kapsamaktadır.

Çocukluk çağı zehirlenmeleri en fazla hangi yaşlarda görülmektedir?
Özellikle iki yaş grubunda daha fazladır.

1. İlk beş yaş
2. Adölesan yaş

İlk beş yaş grubunda görülen zehirlenmeler daha çok kaza nedeniyle olmakta, erkek çocuklar da daha fazla görülmekte ve genellikle tek bir madde ile oluşmaktadır.

Adölesan yaş grubu zehirlenmeleri ise daha çok istemli olmakta, kızlarda daha fazla görülmekte ve birden çok maddenin alınması ile meydana gelmektedir.

Zehirlenmeler en fazla nerede ve nasıl oluşmaktadır?
Zehirlenmelerin % 90 dan fazlası evlerde meydana gelmektedir. % 80-85'i kaza, % 15-20'si istemlidir. Hatalı tedavilere bağlı zehirlenmelerde olmaktadır. Zehirlenmelerden ölüm %1'in altındadır. İstemli zehirlenmelerin çok defa gelişmiş ülkelerde olduğu düşünülmekte ise de, yeni çalışmalar bunun gelişmekte olan ülkelerde de çok önemli bir problem olduğunu ortaya çıkarmıştır.

Gelişmekte olan ülkelerde istemli zehirlenmelerde ölüm %10-20, gelişmiş ülkelerde ise % 0,5-1'dir.

Zehirlenmeler en çok hangi maddeler ile olmaktadır?
Tüm zehirlenmelerin % 60'ı ilaç olmayan ürünlerle olmaktadır. En sıklıkla kozmetikler, kişisel bakım ürünleri, temizlik maddeleri, bitkiler, hidrokarbonlar ile meydana gelmektedir. Geri kalan % 40'ı ise ateş ve ağrı giderici, öksürük, soğuk algınlığı ilaçları, antimikrobiyal ajanlar ve vitaminler oluşturur.

En sık zehirlenme yapan ilaçlar hangileridir?
Ağrı ve ateş düşürücüler, öksürük soğuk algınlığı ilaçları ağızdan alınan kontraseptifler, antibiyotikler, benzo-diazepinler, vitamin preparatları, lokal kullanılan ilaçlar, astma ilaçları, antihistaminikler, antidepresanlar ve demir preparatlarıdır.

Toksik maddeler vücuda hangi yollardan girmektedir?
Gastrointestinal (ağızdan) deri ve mukoza (göz,burun),solunum, plasenta ve paranteral yol ile alınmaktadır. Gastrointestinal yol % 75'i oluşturur. Deri ve gözden alınma ise ancak % 6 vakada görülmektedir.

Çocuk zehirlenmeleri akut mu, kronik mi oluşmaktadır?
Çocuklarda görülen zehirlenmelerin % 80 den fazlası akuttur. Kurşun ve diğer metallere bağlı olarak veya uzun süre kullanılmaya bağlı doz aşımları nedeniyle küçük çocuklarda ağrı ve ateş giderici ilaçlarla az da olsa kronik zehirlenmeler oluşabilmektedir.

Zehirlenmelerde hangi belirti ve bulgular olur?
Toksik maddeler vücudun hemen her sistemini etkiler. Bir çok belirti ve bulgu oluşabilir. Bulantı, kusma, karın ağrısı, yürüme bozukluğu, şuur kapanıklığı, konvülziyon (havale geçirme), ateş, görme bozukluğu, halüsinasyonlar, aritmiler (ritm bozuklukları), siyanoz (morarma) gibi.

Zehirlenme olayında aile ne yapmalıdır?
1. Yanlış tedavileri evde uygulamamak için en doğrusu hemen Zehir Danışma Merkezine telefon ile başvurmalıdır.
Refik Saydam Hıfzısıhha Merkezi Başkanlığı Zehir Danışma Telefonları :
0312 4337001 , 0800 3147900
Hacettepe İlaç ve Zehir Bilgi İşlem Merkezi (HİZBİM)
0312 3052133 , 0312 3052134
2. İlaç kutusu, kutu ya da şişede kalan ilaç miktarı, önceki ilaç miktarı belirlenmeye çalışılmalıdır. Kusmuk, idrar gibi maddeler mümkünse hekime getirilmelidir.
3. Hastanın doktoru aranmalı veya hastanelerin acil polikliniklerine götürülmelidir.

Zehirlenmeler Önlenebilir mi?
1950 yıllarda ABD'de çocukluk çağı kazalarının yarıdan fazlası zehirlenmelere bağlı idi 1970'li yıllardan sonra ilaç ve diğer toksik maddeler için çocukların açamayacağı güvenli paketleme yöntemlerinin kullanılmaya başlaması ile giderek azalmaya başlamıştır. Bu güvenli paketlerin diğer ülkelerde de kullanılması giderek artmaktadır.

Zehirlenmeler ancak :

1. İlaç ve toksik maddelerin güvenli paketleme ve muhafazası.
2. Zehir etkisinin kontrolü.
       * Çevrenin düzeltilmesi
       * Zehirlerin ev dışında muhafazası.
       * Ürünlerin emniyetli depolama ve kullanılması.
3. Etkin gözlem.
4. Sosyal,psikolojik ve ekonomik faktörlerin değişmesi.
5. Eğitim.
       * Farkında olmayı arttırmak.
       * Bilgiyi arttırmak.
       * Tavır ve davranışları değiştirmek.
6. Kişisel danışmanlık.
7. Grup eğitimi.
8. Yazılı ve sözlü basın araçları ile yoğun kampanyalar.
9. Zehir danışma merkezi telefonlarının öğrenilmesi ve kullanılması ile azaltılabilir.