Vade

Ara 23 2007

Vade

(0 Oy)

GenBilim Editor

Pazar, 23 Aralık 2007

Okunma: 351 kez

Borcun ifası belirli bir sürenin dolması sonunda gerçekleşecekse borçlunun yararlanacağı bu süreye vade ya da ecel denilir. Vade taraflarca belirlenebileceği gibi, hukuki işlemin özelliklerinden ve niteliğinden de çıkartılabilir. Bunun dışında vadenin kanun tarafından yedek olarak belirlendiği durumlar da vardır. Vade, taraflar arasında bir takvim günü olarak saptanabilir. Vadenin saptanması taraflardan birine de bırakılabilir. Bu son durumda yetkili bulunan tarafın ihbarıyla vade belirlenmiş olur. Vadenin kesinlikle belirlenmediği bazı durumlarda, örneğin ifanın ekonomik durumun iyileşmesine bağlandığı bir durumda vade yerine şarttan söz etmek daha doğru olur. Hukuki işlemin özellikleri vadenin varlığını belirleyebilir. Örneğin, bir tablonun yapılması için ressama verilen sipariş, doğal olarak belirli bir süreyi bağrında taşır.

Vade bazı durumlarda kanundan kaynaklanabilir. Bu durum, tarafların vadeyi karşılaştırmamaları halinde, yasa hükmünün tamamlayıcı olarak işlev kazanması sonucunu doğurur. Örneğin, ödünç sözleşmesinde iadeye ilişkin bir vade kararlaştırılmamışsa, BK'nun 312. maddesine göre ödüncün ilk istemden itibaren altı hafta içinde iade olunması gerekir.

Vadenin hesabı konusunda Borçlar Kanunumuzda bazı yedek hükümler öngörülmüştür. Buna göre :

1) Borcun ifası için, ayın başı, ortası ya da sonu gibi sözler kullanılmışsa bundan ayın birinci, on beşinci ve sonuncu günü anlaşılır (BK.m.75).
2) Süre gün olarak saptanmışsa, sözleşmenin aktedildiği gün hesaba katılmayarak, kararlaştırılan günün sonunda vade dolmuş sayılır (BK.m.76/3).
3) Süre hafta olarak saptanmışsa, muacceliyet zamanı, son haftanın kararlaştırılan güne isim olarak uyan günüdür (BK.m.76/3).
4) Süre ay olarak belirlenmişse, borç, sözleşmenin kurulduğu günü karşılayan tarihte muaccel olur.

Örneğin, 10 Mayıs 1998'te aktedilen sözleşmede üç aylık bir vade öngörülmüşse, vade 10 Ağustos 1998'te dolar. Son ayda sözleşmenin aktedildiği günü karşılayan gün yoksa, ayın son günü vade dolar. Örneğin sözleşme 31 Ocakta yapılmış ve beş aylık bir vade öngörülmüşse, vade 30 Haziranda dolar (BK.m.76/3).

Yıl, yarım yıl, çeyrek yıl gibi sürelerin varlığı halinde de, vade yine gösterilen tarzda hesaplanır (BK.m.76/3).

Borçlar Kanunumuzun 76/III. maddesine göre, yukarıda açıklanan kurallar, sürenin sözleşmenin kurulmasından başka bir zamandan itibaren cereyan etmeye başladığı durumlarda da uygulama alanı bulur. Pazar veya bir tatil gününe rastlayan vade, kendiliğinden bu günü izleyen tatil olmayan ilk güne geçer. Bunun aksini kararlaştırmak mümkündür (BK.m.76/III).

İlke olarak, borçlunun borcunu vadeden önce ödemesine bir engel yoktur. Ancak sözleşmede tarafların aksini kararlaştırmaları üzerine ya da sözleşmenin niteliğinden erken ifanın olanaksız olduğu anlaşıldığı durumlarda, vadeden önce ödemede bulunmak mümkün değildir. Bu tür aylık durumlar dışında borçlu, borcun ifasını vadeden önce de gerçekleştirebilir; ancak bu nedenle alacaklıdan borcun miktarına ilişkin bir indirim (iskonto) isteminde bulunamaz