Kelebek Etkisi, bir sistemin başlangıç verilerindeki ufak değişikliklerin, büyük ve öngörülemez sonuçlar doğurabilmesine verilen isimdir. İsmi, Edward N. Lorenz'in hava durumuyla verdiği örnekten geliyor: Amazon Ormanları'nda bir kelebeğin kanat çırpması, Avrupa'da fırtına kopmasına sebep olabilir.
Kelebek Etkisi'ni 1963 yılında
Edward N. Lorenz bilgisayarıyla hava durumuyla ilgili hesaplar yaparken
buldu. İlk hesaplamasında 0,506127 sayısını başlangıç verisi olarak
kullandı. İkinci hesaplamada ise 0,506 sayısını verdi. İki sayı
arasında sadece yaklaşık 1/1000 (binde bir), yani bir kelebeğin kanat
çırpmasının yarattığı rüzgarla eşdeğerde fark olmasına rağmen, süreç
içinde ikinci hesap birinci hesaba karşın çok farklı neticeler verdi.
Not:
Lorenz'in 1963'te yayınlanan orijinal araştırması bir martının kanadını
çırpmasının, hava durumunu sonsuza dek değiştireceğinden
bahsetmektedir. Daha sonra verdiği konferanslarda Lorenz martıyı daha
romantik olan kelebek ile değiştirdi. Ayrıca binde birlik fark ile
kelebeğin kanat çırpmasının yarattığı rüzgarın arasında bilimsel bir
ilişkinin olduğundan bahsettiğini zannetmiyorum, bu sebeple eşdeğer
kelimesi yukarıdaki paragrafta doğru kullanılmamıştır. Aşağıdaki resim,
Lorenz diferansiyel denkleminin AB-3 metodu kullanılarak simule
edildikten sonra x ve z eksenlerinin birbirine karşı çizilmesi ile elde
edilmiştir. Bu sonuç birçok kişi tarafından bir kelebeğe
benzetilmektedir.
Daha fazla bilgi için Kaos teorisi sayfasını ziyaret ediniz.
Kriptografik içinde kelebek etkisi
Kriptografik
özet fonksiyonları, girdinin boyutundan bağımsız olarak sabit değerli
özetler üretecek şekilde hazırlanırlar ve veri bütünlüğünün garanti
edilmesinde kullanılırlar. Dolayısıyla verinin bir bitinin bile
değişmesi sonuç değerin yarısından fazlasının değişmesine neden
olmalıdır. Bu etkiye kriptografide "avalanche effect" ya da "yığın
etkisi" de denir.
olağanüstü bir farkındalık... Diyar Karadeniz 2008-05-02 14:24:27 gerçekten de sistemdeki küçük değişikliğin bütünü nasıl etkilediği ve değiştirdiği açısından verilmiş harika örnek... James Gleick KAOS kitabını okuyun derim...
Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilirler. Lütfen hesabınıza giriş yapınız veya kayıt olunuz.
GenBilim Editor Yazar Hakkında: "Bir şey üreten ve olayları olduran küçük bir seçkin grup, Olup biteni seyreden oldukça büyük ikinci grup, Nelerin olup bittiğini bilmeyen muazzam kalabalık."
Nicholas Murray
Yazar Şuan Çevirim DışıYazara E-Posta Atin
_MYPMS_POPUP_CNT
Okunma: 1311 kez
Diyar Karadeniz
Yazara E-Posta Atin
