Olber Paradoksu

Ara 09 2007

Olber Paradoksu

Currently 0.0/5 Stars.
1
2
3
4
5

Rating: 0.0/5 (Toplam Oy: )

Osman Mutlu

Pazar, 09 Aralık 2007

Okunma: 192 kez

Geceleyin gökyüzünün niye karanlık olduğu sorulduğunda cevap olarak güneş ışınlarının dünyanın bu bölgesini aydınlatmaması söylenebilir, ama sorumuzu güneş ışınları gelmese bile diğer yıldız ve gökcisimlerinden gelen ışık niye gökyüzünü aydınlatmıyor diye de değiştirebiliriz. İnsanoğlu bu soruyu çok eski zamanlardan beri sormuş ve bunu açıklamak için çeşitli görüşler öne sürmüştür. 1610 yılında Kepler yaptığı gözlemler sonucunda eğer kâinat sonsuz ise geceleyin gökyüzünü aydınlık olarak görülmesi gerektiğini belirtmiştir. “Geceleyin gökyüzü karanlık olduğuna göre demek ki kâinat sonsuz değildir” diye belirtmiştir.
Edmund Halley matematiksel olarak kâinatın sonsuz olması durumunda dahi yıldızlardan gelen ışığın zayıf olduğunu bu yüzden gökyüzünü aydınlatmadığını öne sürmüştür. Lakin bu görüşün kabul edilmesi mümkün değildir; zayıf dahi olsa sonsuz sayıdaki yıldız gökyüzünü aydınlatmaya yetecek kadar ışık verecektir. Bunu şu benzetmeyle daha iyi açıklayabiliriz bir elektron üst seviyeden alt seviyeye geçtiğinde çıkan ışığı göremeyiz ama bu milyonlarca milyarlarca olduğunda ise ışık gözlemlenebilir.
1822 de Astronom Heinrich Olber bu soruyu tekrar sordu. Gökyüzü geceleri niye karanlıktır?
Yaptığı varsayımlar ve çıkardığı sonuçlar sonucunda bu olay Olber paradoksu olarak anılmaya başlandı.

Olber’e göre;
1-Kâinat sonsuz uzak bir alana yayılmıştır.
2- Kâinatbelirli sonlu bir yaşa sahiptir.
3- Kâinatta ki yıldızlarin verdikleri parlaklık birbirlerine eşittir ve bu yıldızlar kainatta düzgün olarak dağılmışlardır.
4- Kâinatta ki yıldızların ışınlarını soğuran hiçbir madde bulunmamaktadır.

Yukarıdaki kabullerin arkasından eğer kâinat sonsuz ise, yapılan matematiksel işlemler sonucunda gökyüzünün insanın gözünü kör edecek kadar parlak olması gerekmektedir. Gökyüzü de geceleri karanlık olduğuna göre bu olaya Olber paradoksu denilmiştir.
Bu olayı daha iyi açıklayabilmek için Prof Dr Ali Demirsoy’un yazdığı bir kitaptaki yazıdan aklımda kaldığı kadarıyla bir alıntı yapmak istiyorum.
Aydınlanma şiddeti bilindiği üzere yarıçapın karesiyle ters orantılı olarak azalmaktadır. Kâinattaki yıldız dağılımı ise yarıçapın küpüyle doğru orantılıdır. Dolayısıyla paydaki artış oranı paydadakinden fazladır. Bu yüzden sonsuz sayıdaki ışık kaynağı gökyüzünü aydınlatıyor olması gerekmektedir.

Olber paradoksu kâinatın genişlemesinin keşfedilmesiyle çözülmüştür. ( En azından öyle söyleniyor). Bunun sonucu olarak galaktik gruplar bizden uzaklaşmaktadır. Bunun sonucu olarak ters kare kanununa ilaveten bu uzaklaşma sebebiyle ışık şiddeti azalmaktadır. Uzaklaşan ışık kaynaklarından gelen ışık kırmızıya kaymakta ve şiddeti azalmaktadır. Bilindiği üzere kırmızıya kayan ışık aynı şiddette ki mavi ışığa göre daha az enerjiye sahiptir. Böylece buradaki azalmada gökyüzünün geceleri karanlık olarak görülmesinde bir etkendir.
Meşhur sorumuzu tekrar soracak olursak. “Geceleri gökyüzü niye karanlıktır?”Cevabımız artık karanlıktır, çünkü kâinat genişlemektedir olacaktır.

Kainattaki bu genişleme sonucunda evrenin sıcaklık 2.8 K de tutulmaktadır ve biz bunun sonucunda kızarmış tavuk olmaktan kurtulmaktayız. Kainatı yaratana genişletene ne kadar teşekkür etsek azdır.

Osman Mutlu
Fizik Öğretmeni