Okunma: 854 kez

(Ötüken Yayinlari, istiklal Cad. Ankara Han 99 / 3, 80060 Beyoglu, istanbul.)
Osmanli yükselme ve gerilemesinin ekonomik sebepleri neydi? Avrupa neden güçlenmisti? Cevaplar bu kitapta...
Genç, büyük tarihçi Braudel'den aktariyor:
"Osmanlilar Rumeli'ye bir sosyal devrim getirdiler ve kitleler bu düzeni bir kurtarici gibi benimseyerek eski ve rakip Avrupali - Balkanli düzenlere tereddüt etmeden tercih ettiler." (Sf. 78)
iste yükselisin de, çöküsün de sebebi budur!
* * *
BU Osmanli düzeni üç ilkeye dayaniyordu:
1) iasecilik (Provizyonizm): Halki 'iase' etmek, yani ihtiyaçlarini karsilamak için fiyatlarin kontrol edilmesi (narh), asiri kârin yasaklanmasi, halki ezecek feodaliteye ve asiri sermaye birikimine izin verilmemesi... Mal darligi olmasin diye ithalatin kolaylastirilip ihracatin zorlastirilmasi... (Sf. 45, 59 vd.)
2) Gelenekçilik (kanunu kadim): Hukuki ve sosyal adaleti saglayan müdahaleci devlet, siyasi ve toplumsal degisime olumsuz bakmistir... (Sf. 48)
3) Fiskalizm (mali öncelik): Devlet gelirlerini artirmak, vergi kaçagini önlemek için ekonomi üzerinde çok siki bir devlet denetimi vardir. (Sf. 50, 64 vd.)
Fetihlerde halk bu esitlikçi ve korumaci düzeni Bati feodalitesine tercih etmis, 1930'larda Balkanlar'daki esitlikçi toprak düzeni Osmanli'dan miras kalmisti. (Sf.71)
(Güneydogu'daki feodalitenin sebebi, Osmanli 'timar' sisteminin cografi sebeplerle uygulanamamis olmasiydi.)
* * *
AVRUPA'nin temel prensibi ise ""merkantilizm"di. Avrupa'yi üstün kilacak 'gizli' ekonomik dinamikler daha 13. yüzyilda olusmus, ticaret yollari Avrupali tüccarlarin eline geçmisti bile! (Sf. 207)
Osmanli iaseciliginin tam tersine, merkantalizm ticari kâra, ihracata, sermaye birikimine öncelik veriyordu.
Osmanlinin "dayanismaci, esitlikçi, hosgörülü" 'devletçi' düzeninde siyasi güç "liyakate dayali bürokrasi"nin elindeydi; halk 'iase' ediliyor, hayvanlara asiri yük yüklenmesi bile yasaklaniyor, sermaye birikimi frenleniyordu. (Sf. 71 - 75)
Osmanli'da faiz resmen vardi! Ama bu faiz de, (maalesef) "kapitalist" degil, "iaseci" idi: Faiz, #######kar oranlarindan düsük oldugu için ticarete kredi aktarmiyor, bürokrasinin para spekülasyonu yapmasina yariyordu! (Sf. 51, 86)
Avrupa'da ise, güç, ticari ve ekonomik siniflarin elinde oldugu için sermaye birikimi hizlanacak ve sanayi devriminin yolu açilacakti. (Sf. 83)
En önemlisi: Dünya ticareti cografi kesiflerle Akdeniz'den uzaklasip Ümit Burnu ve Atlantik'e yönelince, Avrupa hizla yükselecek, Osmanli (ve Rönesansin besigi italya) bu trafigin disinda kalarak çökecekti. Osmanli'nin fetih seferleri "padisahlarin cihangirlik hirsi" için degil, ticari stratejik yollari Avrupa'nin elinden almak içindi ama buna gücü yetmeyecekti. (Sf. 205 - 210)
Bugün için ders: Osmanli dünya ekonomisinin 'kenarinda' kaldigi için çökmüstür!
Degerli okurlarimin mübarek Kurban Bayramini kutluyorum.

Taha Akyol

Etiketler:  

Bilimler
Sosyoloji
Osmanlı Ekonomisi

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilirler.
Lütfen hesabınıza giriş yapınız veya kayıt olunuz.

---