Okunma: 214 kez

Çalismak risklidir, çünkü is kazalari insanlari sürekli öldürmektedir, fakat issizligin yol açacagi parasizlik çok daha zararli olabilir. Önemli olan riskleri taniyip onlari gruplandirarak hangi riskleri almanin bizlere daha az zarar verecegini görmektedir. Bir seyin ne kadar riskli oldugunu anlamak için çesitli birimler kullanilmaktadir. Burada Ortalama Omur Kaybi(OOK) kullanilacaktir. OOK, bir risk, bir insanin ölümüne yol açarsa, bunun sonucu olarak kaybolan ömrün tüm insanlara oranidir. Örnek olarak ortalama 70 yasina kadar yasayan bir toplumda, her 100 insandan birinde görülen ve onun 20 yasinda ölmesine yol açan hayali bir hastalik düsünelim. Bu durumda o insan yasayacagi 50 yili kaybedecektir. Ve 100 insan için OOK 0.5 yil, yani 6 aydir. Bu 6 aylik OOK, insanlarin her birinin 6'sar ay önce ölecegi anlamina gelmez.

En önemli risklerden biri bekarliktir. Bekar erkekler, evli erkeklerden yaklasik 6.0 yil daha az yasamaktadirlar, yani bekarligin OOK'si 6.0 yildir. Bekar kadinlar içinse OOK 3.2 yildir. Sigara içmek de önemli risklerden birine sebebiyet verir. Günde ortalama bir paket sigara içmek erkekler için 6.4, kadinlar için 2.3 yil OOK'ya neden olur. Kontrol edebildigimiz risklerden biri de kilomuzdur. Normalden fazla olan her bir kilogram ortalama ömrü 2 ay kisaltir. Günde yenilen fazladan bir dilim tereyagli ekmek (100 kalori), yilda 3.5 kilo alinmasina, ve ortalama ömrün 7 ay kisalmasina yol açar. Tüm kazalarin yol açtigi toplam OOK 435 gündür. En göze batan kazalardan motorlu tasit kazalari 207 gün OOK'ya yol açar. Erkekler kazalarda ölmeye kadinlardan iki kat daha meyillidir. Diger bazi riskler, asagidaki tabloda siralanmistir.

Aktivite veya Risk Ortalama Omur Kaybi(gün olarak) Erkek olmak 2800 Kalp hastaligi 2100 Kömür madeninde çalismak 1100 Kanser 980 Yoksulluk 700 Alkol 130 Intihar 95 Düsmek 39 Hayat boyu günde bir tane diyet içecegi 1.5 Uçak kazalari 1 Baraj yikilmasi 0.5 Tüm elektrik nükleer santrallerde üretilirse 0.03 Bir ülkenin refah düzeyinin artmasi, saglik, ulasim, emniyet ve konfor gibi dallardaki hizmetlerin iyilesmesine, bu da ortalama yasam suresinin artmasina yol açar. Ancak ekonomik büyüme öncelikle enerjiye ihtiyaç duyar. Bir elektrik santrali kurmak da yaklasik olarak minimum 4 yildan baslayan sureler gerektirir. Bu durumda ekonomik büyüme hizi göz önüne alinarak uygun miktarda enerji üretecek santrallerin yapimina vaktinde baslanilmazsa, sosyoekonomik sebeplere dayali Ortalama Omur Kaybi'da büyük artis olacaktir. Ilk önce, gereken enerjiyi üretecek nükleer güç istasyonlarinin yol açacagi risklere bir göz atalim, daha sonra da diger enerji üretim sistemlerinin tehlikelerini kisaca gözden geçirelim.

Nükleer enerjisinin risklerini daha iyi anlayabilmek için radyasyonun risklerini kavranmasi gerekir. SIK SIK konusulan birimlerden rem, bir saniye içinde radyasyon partikülleriyle canlinin atomlarinin iyonlasmasinin sonucu aldigi enerjinin, radyasyon parçaciginin tipine göre belirlenmis bir etki faktörüyle çarpilmasi sonucu bulunan bir degerdir; böylece radyasyonun bir canli üzerindeki etkileri hesaplanabilir. Daha önce bahsettigimiz Ortalama Omur Kaybi cinsinden etkisini vurgulayacak olursak, bir milirem radyasyon, 1.2 dakikalik bir Ortalama Omur Kaybi'na denk gelmektedir. Bu deger birçok uluslararasi ve ulusal komiteler tarafindan hesaplanmistir. Bir insan ortalama olarak yilda, kozmik isinlardan 40 mrem (milirem), havadaki radyasyondan 4 mrem, toprak ve kayalardan 40 mrem, televizyondan 10 mrem, röntgen isinlardan 100 mrem, kol saatinden 1 mrem ,yani toplam olarak yilda yaklasik 200 mrem radyasyon alir. Radyasyonun getirdigi riskler, alinan dozla birlikte dogrusal olarak artar.

Reaktörlerin yapisindan ve güvenlik sistemlerinden daha önce bahsedilmis oldugu için konuya reaktörün halka getirdigi risklerin nasil hesaplandigini açiklayarak baslayalim. Bir nükleer güç istasyonunda, bozulma riskine karsi her sistemin bir yedegi ve söz konusu sistem devre disi yada yetersiz kalirsa onun görevini yapacak birkaç alt sistem mevcuttur. Bir kazanin operatör hatalari ve sistemdeki bozukluklar ile nereye kadar ilerleyebilecegini hesaplayabilmek için birçok diger endüstri dalinda da kullanilan hata agaci analizi uygulanir. Buna göre her hatanin olma riski ayri ayri ya hesaplanir, yada endüstrideki deneyimlerden yararlanarak bulunur. Böylece ilk hatadan baslanir ve bunu takip eden sistemin hata yapma riski hesaba katilir, hata yaparsa yada yapmazsa ne olacagi bulunur, insanlarin ve makinelerin bunlari takip eden tüm hareketleri dallara ayrilarak kaza senaryosunun en sonundaki çesitli bitis noktalarina varilir. Yine de varilan sonuç tam kesin bir deger degildir, bu nedenle olasi en kotu sonuç kabul edilir, çünkü eger bir seyin kotu gitme sansi varsa, kotu gidecegini varsaymak, sonradan bir sürprizle karsilasmaktan daha iyidir. Hata agaci analizi dünyanin her yerinde nükleer reaktörlerin gelistirilmeleri için uygulanmaktadir.

Amerika Birlesik Devletleri'nde yapilmis olan çok genis kapsamli bir analize göre (bu analiz Rasmussen Çalismasi yada koduyla WASH-1400 olarak bilinir; M.I.T. profesörlerinden Norman Rasmussen'in yaptigi 4 milyon dolara mal olan bir çalismadir) her 20000 reaktör yili ( 10 reaktörün bir yil çalismasi 10 reaktör yili olur) çalismada bir, bir kor erimesi kazasi olacaktir. Bu Çernobil kazasi dahil edildiginde bile oldukça karamsar bir yaklasimdir. Her 5 kor erimesinden birinde yaklasik olarak 1000 olum, her yüz taneden birinde yaklasik 10000 olum, her 100000 erimeden birinde de 50000'e yakin olum olacagi bekleniyor. Her erimede ortalama olarak 400 olum bekleniyor. Her erimede ortalama olarak 400 olum bekleniyor (Çernobil'de sadece 31 olum oldu). Rasmussen çalismasinin sonuçlarina göre, bir nükleer reaktör kazasi sonucu (aninda yada neden oldugu kanser sonucu) ölme riski bize,18 dakika Ortalama Omur Kaybi getirir.

Rasmussen çalismasi yaklasik olarak 10 milyonluk bir toplum göz önüne alinarak yapildi. Yani 50000 kanserden olum, kisinin kanser olma riskinin %0.5 artmasi demek oluyor. Halbuki kanser riskindeki bu artis, herhangi iki ilimiz arasindaki kanser riski farkindan daha küçüktür. Yani en kotu reaktör kazasi bile daha çok kanser olma riski olan bir ile tasinmaktan daha tehlikeli degildir. Biraz daha bilgi verecek olursak, birinin yildirim çarpmasi sonucu ölme olasiligi bu riskten 20000 kat, evine uçak çarpmasi sonucu ölme olasiligi 1000 kat daha fazladir.

Termik santrallerin etkileri günümüzde çok iyi bilinmektedir. Onlarin yarattiklari risklerden sadece hava kirliligi sonucu olani göz önüne almak su an için yeterlidir. Hava kirliligi insanlarin üstünde kolayca belirlenebilen etkiler birakmadigi için riskleri hakkinda kesin sayilar vermek zordur. Ancak son yüzyil içinde olan olaylara bir göz atarsak: 1 Aralik 1930, Belçika, Mesue Vadisi'nde 60 olu ve 6000 hasta; 1 Ekim 1948, Donora, Pennsylvania'da 20 olum ve orada yasayan 14000 insandan 6000'inde hastalik; 1948-1962, Londra, en büyügünde 3500 kisi oldu; 1953, 1963 ve 1966, New York, toplam olum 1000'in üzerinde. Bu degerlerin elimizde olmasina karsin, termik santrallerin sebep oldugu hava kirliliginin sonucu meydana gelen ölümleri hesaplayabilmek için sosyoekonomik durumlardaki degisimi, cografi konumu ve birçok diger faktörü içine alan bir analiz yapilmasi gerekir. Bu analizin sadece sonucuna göz atildiginda, (diger riskleri göz önüne alinmadan) sadece hava kirliligi sonucu termik santrallerin her bir ünitesinin yilda 1000 kisiyi oldurdugu görülür, bu da bir miktar hesaplama sonucu 13 günlük bir Ortalama Omur Kaybi'na denk gelir.

Petrol santralleri, yol açtiklari hava kirliligi sonucu 4 günlük bir Ortalama Omur Kaybi'na yol açar. Dogal gaz çok az hava kirliligi ve yangina sebep olur, ama yol açabilecegi patlamalar ve havasizliktan bogulmalar sonucu 2.5 günlük bir Ortalama Omur Kaybi'na yol açar. Günes enerjisinin en önemli saglik etkisi bir santral kurmak için gereken cam, çelik, vb maddelerin üretiminde kullanilacak kömürün etkileridir. Bu da yaklasik 0.4 günlük bir Ortalama Omur Kaybi 'na denk gelir. Ayrica elektrik çarpmasi sonucu olum riski olan 5 günlük Ortalama Omur Kaybi da tüm enerji teknolojileriyle birlikte gelir.

Sinan Göktepeli

Etiketler:  

Bilimler
Fizik
Nükleer Riskler

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilirler.
Lütfen hesabınıza giriş yapınız veya kayıt olunuz.

---