Okunma: 657 kez

Bu kadar fonksiyona sahip oldugundan dolayi;karaciger hastalandiginda , birçok ciddi sonuçlara neden olur. Viral enfexionlar , karacigeri etkileyen en sik hastaliktir. Karaciger hücresi bir virüsle zarar gördügünde , hücre daha fazla fonksiyon gösteremez. Daha az saglikli hücreleri , bu önemli fonksiyonlari tasimaya çalisir bu yüzden birçok vücut fonksiyonu etkilenebilir.

Hepatit nedir?
Hepatit karacigerin iltihabidir. Bunun sonucunda birçok belirtiler gözlenir. Bunlarin bazilari virüslere bagli , bazilari degildir. Bazi toksik ilaçlar ve bagisiklik sistemi (immün sistem) bozukluklarida karaciger iltihabina neden olabilir. Hepatitin en büyük nedeni , viral hepatittir. "Hepatit" terimi ile iste bu "viral hepatit"ler söylenmek istenmektedir. Karacigerin taze , alevli iltihabina "Akut Viral Hepatit" 6 aydan fazla sürmesi halinde "Kronik Viral Hepatit" adi verilmektedir.

Her sarilik Hepatit midir?:
Türkiye'de halk arasinda , viral hepatitle sarilik özdeslestirilir ve her sarilik "viral hepatit" zannedilir. Halbuki sarilik bir hastalik degil belirtidir. Birçok hastalik sarilik (belirtilerine) neden olabilir. Örnegin, ana safra kanallarinda tas olmasi sariliga neden olabilir. Ancak viral hepatit'le hiçbir ilgisi yoktur ve bulasmaz. Yeni doganlarda rastlanan sariligi da hepimiz biliriz. Bu tür sariligin da "viral hepatit"le bir ilgisi yoktur ve bulasmaz.

Hepatit yapan nedenler nelerdir?:
En basta virüsler (A,B,C,D ender rastlanan E,F,G gibi) olmak üzere , toksik kimyasal maddeler (Karbon tetraklorür , vinylchlorür gibi) , bazi ilaçlar (örnegin tüberküloz tedavisinde kullanilan INH, bazi sinir hastaliginin tedavisinde kullanilan chlorpromazin gibi) özellikle bati ülkelerde daha fazla görülen alkol , bazi mikroplar (Tüberküloz,brucella), radyasyon ; genetik olarak geçen nadir hastaliklar , demir depolama hastaligi (Hemokromatozis)(irsi olarak geçen ,basta karacigerde olmak üzere demir birikmesiyle organ hasarina yol açan ender bir hastalik), bakir depolama hastaligi (Wilson hastaligi)(bakir metabolizmasi bozuklugu nedeniyle özellikle karacigerde ve gözün kornea tabakasinda bakir depolamasi ile karacigerde hasara neden olan ender bir hastalik) .

VIRAL HEPATIT'LER HAKKINDA BILINMESI GEREKENLER:
Hepatitis A :
Ülkemizde en sik görülen viral hepatit (bulasici sarilik)dir. Daha çok "anal-oral" yol dedigimiz, bulasik yiyecek , içeceklerle ve akut sarilikli kisilerden , kisilere vücut salgilariyla geçer. Kroniklesme göstermez (yani siroza ilerlemez). Hiç belirti vermeden geçirilebilir, sarilik yapmadan "grip gibi" seyredip geçirilebilir. Birkaç gün ile 4-6 hafta süre ile belirgin sarilik yaparak seyredebilir. Çok nadir olarak çok siddetli olabilir.

Hepatitis B :
 Olgularin %95'inden fazlasi kendiliginden iyilesir. B hepatit geçiren kisilerden çok azi (%5-10) kroniklesir (müzmin-süregen hale gelir). Çocuklar bu kuralin disindadir. Enfeksiyonu çocukluk çaginda alan (veya belirsiz geçiren) kisilerde enfeksiyon daha çok süregen (müzmin-kronik) seyredecektir. Örnegin yeni dogan döneminde enfeksiyona yakalanildiginda , kroniklesme %90'in üzerinde olacaktir.

Hepatitis C :
Öncelikle genç eriskin ve yetiskinlerde görülür.Hepetit B'den farkli olarak,bu enfeksiyon genellikle immun sistemin(bagisiklik sistemi)gözünden kaçar.(taniyamaz)ve bu yüzden virüsü kendi kendine ortadan kaldiramaz.Gerçekten de Hepatit C ile enfekte kisilerin ortalama %85'inde enfeksiyon kanitlari taninmamaktadir.Kroniklesmesi (müzmin-süregen hale gelmesi) B Hepatitine göre daha fazladir.

Hepatitis D :
Eksik bir virüstür,varligini ancak Hepatit B ile sürdürebilir.Bir çesit parazit virüstür.B hepatit virüsü yoksa ,D hepatit virüsü(Delta virüsü)de enfeksiyion yapmaz.Iyi tolere edilen,gizli seyreden bir B enfeksiyonunda,D enfeksiyonu devreye girerse;daha ciddi hasar yapan,hizli tesirli bir B enfeksiyonuna dönüsebilir.

Diger 3 hepatit cinsi(E,F,G)ender görülür,dünyanin degisik bölgelerinde endemik (bölgesel)seyreder.

SONUÇ OLARAK:
Asilanmayla tamamina yakin önlenebilen bir hastalik olan B Hepatit;ülkemizde oldukça sik görülmektedir.Kronik Hepatit,Siroz ve Karaciger Kanseri gibi ciddi hastaliklara neden olmasi açisindan önemi büyüktür.

Hepatit Nasil yayilir ?
Farkli hepatit virüsleri , farkli sekilde yayilir.

Hepatitis A :
Genellikle bir çocuk hastaligidir.Kisiden kisiye geçer.Virüs ile bulasik gaita(diski),tuvalet kullaniminda hijyene dikkat etmeme ile virüs kolaylikla kisiden kisiye yayilabilir.Virüsle bulasmis yiyeceklerle de bulasabilir.Özellikle çocukluk çaginda görülmesi ve okul döneminde epidemiler(salgin)yapmasinin nedeni budur.
Hepatitis B : Virüsle bulasik yiyeceklerle heme hemen hiç yayilmadigi halde,virüsle bulasik kan ve vücut sivilari,enfeksionun yayilmasinda ana yolu teskil eder.Hemen hemen tüm vücut sekresyonlari (kan,tükrük,gözyasi,idrar,meni vs) B virüsü içerdigi için,bir kisiden bulasma;damar yoluyla ilaç kullananlar(virüsün bulastigi enjektörü kullanmayla)bulasik igne ve enjektör kullanmayla ,dögme yaptirma, bulasik aletlerle çalisildiginda hertürlü operasyon,dis çekimi gibi müdehaleler dogum hatta berberde manikür,seksüel temasla geçis mümkündür.Homo ve heteroseksüel iliskilerle bir kisiden baska bir kisiye gesmesi mümkündür.Hepatit B virüsüne sahip anneden bebege özellikle dogum sirasinda bebegine siklikla bulasir.Tüm hamileler Hepatit B testinden geçirilmelidir.Tabiki kan verilenlere Hepatit B testinden geçirilmis kan verilmesini de söylemek gerekir.Halen tüm hastanelerimizde bu testler yapilmakta ve bu testler yapilmadan kan verilmesi yasaktir.

Hepatitis C :
Hepatit C nin yayilmasinda vücut sivilarinin bulasmasi yoluyla olur.Bulasmis enjektör ve igneler ,dogum yaptirma ,dis çekmi ve dis müdehalesi,manikür pedikür yapimi gibi yollarla C Hepatiti bulsmasi mümkündür.Cinsel temasla C Hepatiti'nin bulastigina dair kanitlar olmakla beraber,bu yolla bulasama pek beklenen bir sey degildir.Anneden bebege geçtigine dair kesin kanitlar yoktur.Hepatit B nin yayildigi oranlarda meydana gelmez,enfekte annelerin yaklasik %5'inde bebege bulasma gözlenmistir.

Ülkemizde Hepatit B enfeksiyonunun orani nasildir?
Ülkemizde toplumun %4-10'unda (yani her 100 kisiden 4-10'unda)hepatit-B virüsü oldugu tespit edilmistir (hasta ya da kronik tasiyici seklinde,ya da Hepatit B virüsüyle temas ettigi saptanmistir.
Hepatit Hastaliginin belirtileri nelerdir ?
C Hepatiti biraz degisik seyretmekte birlikte , Akut hepatit döneminde tahlil yaptirmadan klinik belirtilerle tipini ayirdetme genellikle mümkün degildir.
Virüs alindiktan sonra virüsün tipine göre (A Hepatitinde 10-15 gün,B hepatitinde 40-180gün)kuluçka dönemi vardir.Hasataligin erken dönemlerinde basagrisi,ates,yorgunluk,halsizlik,kiriklik,istahsizlik,bulanti,kusm karin agrisi bazen üsüme titreme vardir görüldügü gibi bu belirtilerin herhangi bir gripten farki yoktur.Sarilik görülürse hemen taninir, sarilik görülmezse gözden kaçabilir.

Hepatit virüsünün bulastigi nasil anlasilir?
Kendine özgü testleri vardir.Karaciger fonksiyon testleri ve en önemlisi "Viral Markerler"dedigimiz,virüs göstergeleriyle hem varligi hem de tipi tayin edilir.
Hepatit virüsünün karacigerde hasar yapip yapmadigi nasil anlasilir ?
Bazi tahlillerle söylenebilmekle birlikte, kesin tani için karaciger biopsisi (karacigerden ,özel bir igne ile çok küçük parça alma islemi) yapilmasiyle anlasilir.
Hepatiti önlemek için neler yapilabilir?

A Hepatit : Kisisel olarak hijyenik yasama,tüm yiyeceklerle ugrasanlarin egitimi,okul çocuklarinin egitimi,okul tuvaletlerinin temiz ve hijyenik bakimi,çocuk yuvasi ve okul öncesi çocuklarin bakicilarinin iyi egitimden geçirilmesi ve asilanmadir.A Hepatiti için etkili asi 1995'de bulunmustur.Simdilik özel sartlarda kullanilmaktadir.Gelecekte standartlasmis bir çocuk asi programi muhtemeldir.

Hepatit A'li bir sahisla karsilasildiginda panik yapmamak gerekir.Bu tavsiye özellikle enfekte çocugun yakin ailesi içindir.Okul içinde çocuktan çocuga yayilimi kontrol edilmelidir (okuldan bir müddet uzak tutmak,daha iyi tuvalet temizligi v.s. gibi).Kroniklesme söz konusu olmadigindan ve agir enfeksiyon son derecede nadir oldugundan yakin çevreyi asilama ülkemizde halen önerilmemektedir (özel durumlar hariç)
Hepatit B: Tamamen önlenebilen bir hastaliktir.Dogum öncesi kontrol,tüm okul çagi çocuklarinin asilanmasi,çok esli seksüel iliskide olanlarin asilanmasi yada esinde Hepatit B saptanan kisinin esinin asilanmasi,yukarida saydigimiz bulasma yollarinda hijyene ve temizlige uyulmasi ile hepatit B önlenebilir. (Ülkemizde halen okul çagi çocuklarinda rutin hepatit B asisi uygulanmamakta ve tüm hamilelerde hepatit B kontrolü rutin hale geçmemistir).

Hepatit-C: nin önlenebilmesi halen dünya ve ülkemizde zordur. Asisi yoktur. Riskli kisilerin azaltilmasi korunma yönünde yapilacak tek önlemdir. Bulasik igne ve enjektör kullanilmamasi , dövme , kulak deldirme , manikür , pedikür , tras gibi durumlarda hijyene çok dikkat edilmesi (ya da yapilmamasi) , çok partnerle cinsel iliskiden , homoseksüel iliskiden kaçinilmasi tek yapilabilecek olandir.

Kimler öncelikle Hepatit B asisi olmalidir?:            
Doktor,hemsire,saglik teknisyeni,labaratuvar teknisyeni gibi yüksek riskli meslekler.
Bagisiklik sistemini azaltan ilaç aln hastalar (Kemoteropatik ilaçlar,transplantasyon yapilan hastalar)
Devamli kan transfizyonu gereken hastalar (örnegin akdeniz anemili hastalar)
Hemodializ hastalari
Uzun süre damar yoluyla veya parenteral ilaç almasi gereken hastalar.
Homoseksüeller
HBsAg tasiyicisi olan veya HBsAg (+) kronik hastalarin esleri
Hepatit virüsü tasiyan anneden yeni dogan bebekler
hepatit asisi ile asilanmalidirlar.
Hepatit B asisinin koruyuluculugu nasildir?:
Uygun sartlarda usulüne uygun yapildiginda eriskin yasda asilananlarin %90'indan fazlasinda , yeni doganlara yapildiginda %100 bagisiklik elde edildigi bildirilmektedir.

Hepatit asi programi nasil olmalidir?:
Hepatit B asi programi , toplumda hepatit B virüsü tasiyiciligini önlemeye yöneliktir. Yeni dogan tüm bebekleri rutin olarak asilamakta büyük yarar vardir. Bu konuda ciddi asilama programi uygulayan ülkelerde hepatit B virüsü tasiyiciligi toplumun %2'sinin çok altindadir. Saglik bakanligimizin bu yönde çalismalarinin oldugu umut vericidir.

Asi uygulamasi genellikle çocuk ve eriskinlerde 0.,1.,2. ve 12. aylarda deltoid adele içine (pazu adelesinin dis üst tarafi) yapilir. Kisi hepatit enfeksiyonunun kuluçka döneminde ise (daha belirtilerin çikmadigi dönem) , bu dönemde yapilan asinin hepatiti önleyemeyecegi akilda tutulmalidir.

Hepatit B asisindan önce herhangi bir tahlil yaptirmak gerekirmi?:
Herhangi bir test yaptirmadan dogrudan asi yapilmasinin tibbi hiçbir sakincasi yoktur. asinin pahali olmasi ve 3-4 kez yapilmasi geregi nedeni ile , kisinin daha önceden virüsle temas edip bagisik oldugunun belirlenmesi ile asi yapilmasinin geregi ortadan kalkar. Çünkü bu kisiler zaten dogal olarak bagisiklanmislardir (AntiHBs:(+),AntiHBc-IgG:(+) olan kisilere asi yapilmasi gerekmez. Ancak bunu bilmeden asinin yapilmasininda sakincasi yoktur).
HBsAg:(+) kisilere de asi yapilmasinin geregi yoktur. Çünkü bu kisiler muhtemelen kanlarinda zaten yüksek dozda hepatit virüsü bulundugundan tasiyici veya kronik hasta kisilerdir.
Hepatit asisindan sonra herhangibir tahlil yaptirmak gerekirmi?:
Asinin %95-100 bagisiklik sagladigi bilindiginden , genis kapsamli asilama programlarinda tetkik yapilmasi genellikle gerekmez.

Hepatit B enfeksiyonu geçirip , geçirmedigimi nasil ögrenebilirim?:
Kan ve kan ürünleriyle çalisanlar , kan verilmis kisiler Hepatit B virüsü tasiyan birisi ile yakin beraberligi olanlar , baskasi ile ortak enjektör veya igne kullananlar , çoklu cinsel partneri olanlar , homoseksüel iliskide olanlar , dövme yaptirip , küpe için kulak deldirenler , baska biri ile dis firçasi veya tras biçagini paylasan kisilerde hepatit B virüsü ile karsilasma olasiligi oldugundan bazi "viral markerlere" bakilmasi ile bu konuda bilgi edinilir. Bir Gastroenterologa , intaniye veya dahiliye uzmanina bas vurabilirsiniz.

Hepatit B asisinin zararli etkisi veya yan etkisi varmidir?:
Günümüzde uygulanan Hepatit B asilari , genetik recombinant teknolojisi ile daha çok maya hücrelerinde üretilmektedirler. Bu nedenle hepatit B virüsü tasimamaktadir. Sadece hepatit B virüsünün saflastirilmis bir parçasi maya hücrelerinde kodlanarak üretilmektedir. Bu parça virüsün enfektif olan "cor" kismini içermez. Bu nedenle teorik ve pratik olarak hepatik virüs riski söz konusu degildir. Yanlizca yüksek atesli hastalik sirasinda ve asi içerigine karsi asiri reaksiyonu olan (allerji) olan kisilerde kullanilmamalidir. Ancak bunlar tüm diger asilar içinde geçerlidir.

Günümüzde kullandigimiz hepatit B asisinin ciddi bir yan etkisi yoktur. Bazen ender olarak enjeksiyon yerinde kizariklik ve hafif agri ile geçici ve ates düsürücülerle rahatlatilabilen hafif ates yükselmesi görülebilir. Hamilelerde asinin sakincasi bildirilmemistir.

Hepatit nasil tedavi edilir?:
Tedavi virüsün tipine , hastaligin akut veya kronik olusuna göre degisir. Akut A,B,C hepatit için tek yapilmasi gereken hastayi daha rahat ettirmeye yönelik tedavi ve genel tedbirlerdir.
Hepatit A: Genellikle daima daha iyi seyirlidir. Özel bir ilaç gerekmez. Yatak istirahati ve uygun beslenme yeterlidir. Bazi yiyecek maddelerinin kisitlanmasi , özel diyet verilmesi gereksizdir. Hastaligin olusmasina , sürecine ve iyilesmesine özel diyetin etkisi yoktur.

Hepatit B ve C: Belirtiler ile hastaligin kroniklestigi veya kroniklesmedigi söylenemez. Hasta kan tetkikleri ile takip edilmelidir. Akut B ve C Hepatitinde de özel bir ilaç veya diyete gerek yoktur. Hastaligin sürecine ve iyilesmesine etki etmezler.

Kronik B ve C hepatitinde tamamen iyilesme mümkün degildir. Küçük bir yüzdesinde anti viral tedavi ile enfeksiyon sonlanabilir. Bunun için en çok kullanilan tedavi interferon tedavisidir. Çok pahali ve aylarca süren bir tedavidir. Etkinligi %15-20'ler düzeyindedir. Yan etkileri vardir.

Hepatit'in uzun süreli sonuçlari nelerdir?:
A hepatiti %99'un üzerinde karacigerde hasar yapmaksizin iyilesir. Akut B hepatiti geçirenlerin %90'ni bagisiklik saglayarak iyilesirler. %10'unda kronik karaciger hastaligi (Kronik hepatit , Siroz) gelisir. Kronik hastalik gelismesi C hepatitinde daha fazladir. Hastaligi bebeklikte alanlarin %90'indan fazlasinda kronik karaciger hastaligi meydana gelir.

Tedavi görmemis kronik B ve C'li hastalarin bir çogu bir müddet sonra spontan olarak iyilesebilir. Enfeksiyonu çocuklukta alan ve eriskinlerin %70-85'inde ya sikayetleri hiç yoktur , ya da hafif veya orta derecede sikayetleri mevcuttur. 20 yil ya da daha fazla izlenmis kronik hepatitli hastalarin %15-30'unda karaciger ciddi olarak hasar görebilir yada siroza ilerleyebilir. Siroz gelismis hastalarin sirozdan geri dönüsü mümkün degildir.

Kronik B ve C enfeksiyonu geçiren , kanlarinda virüs tesbit edilen kisilerin bazilarinda "hepatoma" dedigimiz karaciger kanseri gelisebilir (Karaciger kanseri olan hastalarin %70'inde , zemininde kronik B veya C enfeksiyonu oldugu saptanmistir)

Dr.Salih Derya Akin

Etiketler:  

Bilimler
Tıp
Karaciger ve fonksiyonlari

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilirler.
Lütfen hesabınıza giriş yapınız veya kayıt olunuz.

---