Okunma: 187 kez
Einstein, uzay-zamanda yayilan dalgaciklar öngörmüstü, ama onlari fark edemiyorduk. Dev detektörler sayesinde, artik onlari yakalayip evrenin gizemlerini aydinlatabilecegiz. Bir yildiz çok büyük bir patlamayla havaya uçuyor...
Dogrusu, süpernova denilen bu yildizlar patladiginda, milyarlarca yildizdan olusan bir galaksi kadar parliyor ve kisa süre sonra sönüyor.
Bu arada, uzaya agir elementler de içeren döküntüler saçiyor.
Nitekim, dünyamiz da agir elementlerden olusmustur. Süpernovalar evreni
baska sekillerde de etkiliyor, uzay-zamanin yapisini yirtarcasina
dalgalandiriyor ve dalgalar, evrende milyonlarca isik yili uzaga
yayiliyor. Bu görüngü, kütleçekim dalgalari olarak adlandiriyor.
Dünyanin dört bir yanindaki gökbilimciler, kütleçekim dalgalarini
yakalamak için yarisiyorlar. Kütleçekim dalgalarinin varligi
öngörüldügü gibi gözlemlenebilirse, büyük patlamaya kadar geri
götürülebilen varsayimlarda bulunabilecegiz.
Einstein, 1916'da
Genel Görelilik Kurami'ni yayimladiginda, kütleçekim dalgalarinin var
oldugunu öne sürmüstü. Görelilik, uzay ve zamanin birbirine dikilmis
iki ayrilmaz parça oldugunu belirtiyordu. Artik üçboyutlu uzayi, saatin
tik taklarindan ayiramayacaktik; boyutlarla zaman, büyük uzay-zaman
yapisini meydana getiriyordu. Garip bir fikir olmasina ragmen, simdiye
dek defalarca kanitlandi ve evrenin nasil isledigini tanimladi. Genel
Görelilik Kurami'nin öngördügü bir baska sey ise, henüz kanitlanamadi.
Aniden hizlanan bir cisim (eger yeteri kadar kütleliyse), uzaktan
gözlenebilecek kadar kuvvetli kütleçekim dalgalari yaymaliydi. Yalnizca
süpernovalar, çarpisan kara delikler ya da nötron yildizlari,
astronomik uzakliklardan gözlemlenebilecek siddetli kütleçekim
dalgalari yayabiliyor.
Bütün kuramlar kanita gereksinir ve bazen
kanitlamak zordur. Kütleçekim dalgalari henüz saptanamadi, çünkü engin
uzaya yayildikça zayifliyorlar. Eger bir süpernovanin yaninda
durabilseydiniz, kütleçekim dalgalari sizi ve komsu nesneleri
paramparça ederdi. Nitekim, bulutsulardaki süpernovalarin gazi nasil
dagittigini kütleçekim dalgalarini da hesaba katarak açiklamaliyiz, ama
bunu yapamayacak kadar uzaktayiz. Güçlü kütleçekim dalgalari, Dünya'ya
ulasana kadar çok zayifliyor. Onlari tespit etmek, 100.000 isik yili
çapindaki gökadamizi 3 santimetrelik hata payiyla ölçmek kadar hassas
bir girisim. Einstein'in bile kütleçekim dalgalarinin varligindan süphe
etmesine sasirmamali.

Etiketler:
Bilimler
Fizik
Kütleçekim Dalgasi
Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilirler. Lütfen hesabınıza giriş yapınız veya kayıt olunuz. |