Okunma: 208 kez
Evren’in yasi gece disari çikip,gökyüzünün siyah olusunu not etmek kadar basit bir deneyle ispatlanabilir.Gecenin karanligi ile evrenin yapisi arasindaki bag Olbers’in paradoksu(çeliskisi) olarak bilinir.
Alman gökbilimci Heinrich Olbers,1823’de ortaya attigi tartismada;evren sürekli genislerse ve sürekli varolmussa,geceleri gökyüzünün aydinlik olacagini öne sürmüstür.Bu çeliski birçok mantiksal(veya o zamanlar öyleydi) bulgudan, tamamen saçma bir sonuca ulasmistir.tartisma söyle gelismistir:
Küçük bir agaçlikta oldugunuzu ve etrafa baktiginizi varsayin.Eger
agaçlik küçük ise, görüsünüz birkaç agaçla engellenecektir fakat birçok
yerden açik olacaktir.Eger agaçlik büyükse daha önceden bosluk olan
yerlerdeki agaçlar görüsünüzü engelleyecektir.Yani yönünüz ne olursa
olsun görüsünüz bir agaç tarafindan engellenecektir.
Simdide
agaçlikta degilde galaksi ve yildizlarin olusturdugu evrene baktiginizi
düsünün.Eger uzay yeterli miktarda genislerse ve bizim etrafimizdaki
Local grupta oldugu gibi galaksi ve yildizlar olursa,hangi yöne
bakarsaniz bakin,görüs ve dogrultunuzu bir yildiz engelleyecektir.Bunun
için uzay aralarinda hiç bosluk bulunmayan paril paril parlayan
yildizlarla dolu olmaliydi.Bu yakinliktaki yildizlardan o kadar çok
sayida var ki,saçma gelse bile,toplam isiklari çok fazla
olmaliydi.Diger bir deyisle geceleyin uzay karanlik olamazdi.Bu
tartisma mantiga aykiridir çünkü birinin yapabilecegi en basit
gözlem,gece gökyüzünün karanlik oldugudur.Iste çeliski budur;gökyüzü
gece aydinlik olmalidir,ama degildir.Öyleyse mantigimizdaki hata nerde?
Eger
bir uzakliktan ilerde yildiz bulunmuyorsa,çeliskinin önüne
geçilmistir.Bunun nedeni,eger az agaç oldugunda agaçligin disindakileri
görebiliyorsak,belirli sayidaki yildizlarin disindaki karanlik uzayi da
görebiliriz.Çeliski,diger bir yolla da isigin bir yildizdan bize
ulasmasi için geçen zamanin hesaplanmasiyla da bulunabilir.Bizden 1
milyar isik yili uzakta olan bir yildizin isiginin bize ulasmasi için 1
milyar yil geçmesi gerekir.Bu nedenle,böyle bir isigi görebilmek için
evrenin,isigin bize ulasacagi kadar süredir var olmasi
gerekir.Yani,eger yildizlar milyarlarca yildir parlamiyorsa gece uzay
karanlik olacaktir.Çeliskiyi engelleyecek son bir yol ise,uzak
yildizlardan gelen isigin evrenin genislemesi yüzünden kizila kaymis
olmasidir.kizila kayma,isigin enerjisini azaltir (uzun dalgali
isimalarin daha az enerji tasidigini hatirlayalim) ve böylece bir çok
uzak galaksi ve yildizin isiginida azaltir.Bu nedenle,böyle genisleyen
bir evren,geceleri uzayi karanlik yapar.
Çeliskinin Olbers’in
adini hatirlatmasina ragmen,iki yüzyil kadar önce Keppler,limitsiz bir
evrende,gecenin aydinlik olmasi gerektigini vurguladi ve evrenin sonlu
oldugunu dogruladi.Günümüz astronomlari sinirli bir evren
yasinin,sinirli bir kozmik ufuga (horizon) neden oldugunu
düsünüyorlar.Yildizlar,isimalarinin yayilmasi ve gökyüzünü aydinlik
yapacak kadar çok var olmadi.Üstelik geceyi asla aydinlik
yapamayacaklar çünkü tüm yakitlarini yakacaklar .Bununla beraber,gece
gökyüzünün karanligi,sinirli duyularimizin bir sonucudur.Eger radyo
dalgalarini görebilseydik,geceleri gökyüzü parlardi.

Etiketler:
Bilimler
Fizik
Olbersin Paradoksu
Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilirler. Lütfen hesabınıza giriş yapınız veya kayıt olunuz. |