tanrının hükümranlığı inancının getirdiği dogmaları kastediyorsan evet tanrının hükümranlığını ortadan kaldıran bir yaklaşım burda kural kuran yada peygamber değil   sebep sonuç ilişkisidir burda sebep sonuçla gerçeğe varılırken islam inancında kurandan yorumlar ve peygamberden açıklama ve tavırlara dayanır

Raif beye cevaben;
Burada bi yanlış anlaşılma var sanırım doğma dediğinizde
1. Belli bir konuda ileri sürülen bir görüşün sorgulanamaz, tartışılamaz gerçek olarak kabul edilmesi.
2 .felsefe  Doğruluğu sınanmadan benimsenen, bir öğretinin veya ideolojinin temeli yapılan sav, nas, inak.
 bu kelime ile kutsala bakarsanız kutsalın yada imanın bilgi kaynağının doğmatik olup olmadığı metin kritiği yapılması  ile cevap bulunabilinir sanırım

o halde kurana baktığınızda vahyin tek muhatabı  akıldır ki çokça ayette
1: düşünmek için
2: ibret almak için
3: öğüt almak için
4: hidayete ermek için
5: cehalette kalmamak için
6: gönül yönünden kör sağır ve dilsiz olmamak için, ve özellikle de
7: kur-an'ın manasının anlaşılması için ne kıymetli ve olmazsa olmaz bir yardımcı olduğuna dair pek çok ayet vardır.

 (bütün insanlığa bir mesajdır bu. öyleyse artık onunla uyarı bulsunlar; ve bilsinler ki, Tek İlah O'dur; ve sağduyu sahipleride bunu akıllarında tutsunlar. 14.sure/52.ayet
( ey Muhammed?) sana indirdiğimiz bu kutsal ilahi kelamda her şeyi açıkladık ki insanlar onun mesajı üzerinde iyice düşünsünler ve akıl iz-an sahipleri ondan ders alsınlar. 38/29
Bir çok insan, (sana) teslim olmak suretiyle (ey Muhammed),sana bir lütufta bulunduklarını zannederler. De ki "Teslimiyetinizi bana bir lütuf olarak görmeyin: hayır, tersine size iman yolunu göstermek suretiyle Allah size lütufta bulunmuştur; eğer sözünüzde samimi iseniz!"
49/17
Bütün bu ayetler aklın önemini vurgulamaktadır ve kur-an’ı tetkik ederken aklını kullanmak her müslümana farzdır.
Dolayısı ile geleneksel doğmatik yaşamlar ile imani boyutta bilgi kaynağına doğmatik demek ayrı şeyler olsa gerek
İman  tercihtir, vahyde bir  bilgi iletme tarzıdır, muhatabı da akıldır.

şunun farkındayım
kaçınılmaz olarak, konuyu açıklamak terminolojik açıdan bu tür bir zorunluluğu doğuruyor

Evrim hipotez değildir, hemfikir değiliz, bilimsel bir GERÇEKTİR; ama mekanizmaları ise teoridir (bu kısmı bu başlıkta tartışmayalım).

Evrim her şey rastlantılarla meydana gelmektedir gibi bir şey söylemez; rastlantıya yer verir (mutasyonlar); ama temeli değildir.

Darwin, Alfred Wallace’in makalesini kendi adına yayımlamamıştır, birlikte yayımlamışlardır; ama Darwin popüler olmuştur.

Bizim evrenimizin başlangıcını açıklayabilen en makul teori olan Büyük Patlama ile canlı çeşitliliğinin, türleşmenin nasıl olduğunu açıklayan Evrim arasında ilişki yoktur.

Ayrıca EVREN sonsuzdur, başı ve sonu yoktur; Büyük Patlama sadece algıladığımız boyutun başlangıcıdır. Evrenimiz evren içi sayısız evrenlerden sadece bir tanesidir.

Ojeni, üstün ırk gibi belli ideolojilerin kendi ırklarının üstün ve dünyaya hâkim olmaları (insanın evriminin hızlanması değil) üzerine kurdukları kavramlar Evrimle ilgili değil, genetik prensiplerle ilgilidir ve ayrıca bu düşünce çok öncelerden beri vardır. Bu tür olguları savunan ideolojiler Evrim kaynaklı değildir. Faşist, materyalist dünya görüşlü yönetimlerin fikirleri, çıkartılan savaşlar (Müslüman oldukları halde çıkarları yüzünden birbirleriyle savaşan çok devletler olmuştur tarihte) biyolojiyi, evrimi alakadar etmez, çünkü Evrim bilimsel bir teoridir, bu ideolojiler evrimi temel alsa bile (ki ancak yanlış anlaşılmasıyla mümkün) evrimi bağlamaz. Bu ideolojiler toplumların nasıl olmaları gerektiği konusunda fikir öne sürerler; evrim ise canlıların nasıl olduklarını, nasıl davrandıklarını…

Bilim gözlemler ve der ki; büyük balık küçük balığı yutar. Şimdi biz bunu ideolojimiz gereği sosyal olaylarda, siyasette, insanlar arasındaki ilişkilerde kullanırsak mahvoluruz; doğada bu gerçekleşiyor diye bunu insan toplumlarına uygulayamayız ve bu ideolojiler bunu uyguluyor diye doğadaki bu büyük balığın küçük balığı yutması olayını reddedemeyiz.

William J. Tinkle adlı ünlü öjeni savunucusu aynı zamanda bir yaratılışçıdır.

Dinleri referans alarak cihat ettiğini zanneden moral değerlerden yoksun, bilinçleri sarhoş teröristlere bakarak dinlerin ahlaki değerlere olumsuz yönde müdahale ettiğini düşünmek ne kadar abesse, bilimsel bir teorinin bir takım ideolojilerle bir tutulması da düşünülemez. Zira bıçak dönercinin elinde işe yarar, katilin değil. Bilimi siyasete alet etmek niye?

Birileri üstün ırkları savunuyorsa sizler de tüm canlıların ortak atadan geldiğinden dolayı aksine hiçbir canlının diğerinden üstünlüğü, ayrıcalığı yoktur, hepsi uzaktan ya da yakından birbirinin kardeşidirler görüşünü savunabilirsiniz.

Bilimle uğraşıp da Evrimi savunan, çalışmalarını buna göre yapan birçok dindar insan vardır.

Evrimi savunduğu için ahlaksız olan kaç insan vardır?

Evrim dinleri reddetmez; çünkü bununla ilgilenmez. Her ateist, materyalist evrimi kabul eder; ama her evrimi kabul eden ateist değildir! Ayrıca ateistler ahlaki değerlerden uzak olmak zorunda da değildir.

Evrim’in sosyal barışı bozduğunu söyleyen arkadaşımı 4 Halife dönemi ve sonrasında Müslümanlar arasında yaşanan kanlı olaylara bir göz atmasını istiyorum (Efendimizin torunlarını saltanat, hilafet hırsı için katledip, kafasını kesenler de müslümanlardı).

Not: Evrim’i kabul ettiğimden bu yana kutsal değerlerimde hiçbir değişme olmadı, olmaz da, çünkü ikisi çok ayrı konular.                           

Raif, dikkat edersen evrenin sonsuzluğundan bahsederken kendi evrenimizin sonsuz oluşundan bahsetmedim. Büyük patlamayla oluşan, var olan evrenimiz elbette sonsuz değil, geçmişte başlangıcı olduğundan sınırı var.

                                 

                    Özel sonuçları kanıtlanamayan "evrim" "bilimsel gerçek" özel sonuçları kanıtlanmış bigbang "en makul teori" bu da farklı bir yaklaşım tabi.

                    Evrim bilimsel bir gerçek değil malesef. Bu başlıkta tartışmayacağım. Yanlızca belirtmek istedim.

                  Evrim tarihini incelerken evrim yaklaşımının neler getirdiği, neler götürdüğüyle ilgilendim. İslam bir din, evrim bir hipotez ise nasıl kıyaslayacağız. Kıyaslamayı diğer felsefelerle yaptım aslında, İslam'la yada dinlerle değil. Benim felsefeleri ayırt etme biçimim genel olarak bu. Ana eksene İslam'ı koyup değerlendirdiğimde onun naslarına uygunluk ve bu uygunluğu ne kadar sağlayabildiği, önemlidir. Ekonomik sistemleride bu şekilde değerlendiriyorum. Yadsınamaz gerçek evrim düşüncesinin öjeni ve üstün insan felsefelerine zemin hazırladığıdır. Öjeninin savunucularından Hekel' de koyu bir Darwinist'tir Hekel de koyu bir evrimcidir ve öjeni fikrini "insanın evriminin önündeki engeleri kaldırmak için" ortaya atmıştır. Genetik çalışma değildir. Genetik bir çalışma bile olsa insan hayatının "kutsallığı" evrim yaklaşımıyla hiçe sayılmıştır. Kendi kendine bir şekilde oluşmuş insan hayatının ne değeri olabilir ki! "Doğa" bir başkasını daha yapar. İster siyasette isterse bilimde olsun temel felsefe her zaman etkilidir. Bakın bir başka çalışma , Ahmet bey'e ait (soy ismini hatırlayamadım) taşıyıcı moleküllerin, "hayat mücadelesiı" " çatışma" yaklaşımından bakıp çatıştıkları var sayılıyordu, oysa gerçeğin tam tersi olduğunu keşfetti. Bilimsel çalışmanın en önemli basamağı olan hipotezi, hangi yaklaşımla kurduğunuz önemlidir. Hayat mücadeleden ibarettir şeklinde yaklaşırsanız, moleküller arsındada çatışma beklersiniz. İlk iletim felsefi yaklaşımların sonuçları üzerineydi. Ne tuhaftır ki bigbang den önce "bilimsel gerçeklerle" dinlerin  karşısında duranlar, bu gün evrim ile durmaya çalışıyor. Dine, kutsala karşı duranların argümanlarına ve ytaklaşımlarına bakmanız, evrimin dayanak noktasının neresi olduğunuda gösteriyor. ABD de eyalet mahkemesi, en az evrim kadar bilimsel olan akıllı tasarım teorisininin liselerde okutulmasını  "dini öğretilerle örtüştüğü için" yasakladı. Ancak aynı eyalette "evrim teorisi" nin okutulması serbest, neden peki? Evrim dini öğretilerle örtüşmediği için mi?

                             Bir başka yayın organı, evrime karşı çevrelerden biri olan HY gurubuna, bilimsel verileri dini öğretilerle örtüşmeye çalışmakla itham ediyor, hangi gerekçelerle. Bilimsel olarak söyledikleri tartışılabilir ancak, "dini öğretilerle uyuştuğunu" savunmanın suç gibi lanse edilmesi neden? Seküler dünya hakimiyetinin hüküm sürdüğü (azınlık olsalar da) bu dönemde, seküler dünyayı savunanlar neden "bilimsel gerçek" olarak evrime sığınıyorlar, aynı bakış açaısının sahipleri, dün de yine "bilimsel gerçek" olan sonsuz evren modeline sığınıyor, dindar insanlara "yobaz" gibi anlamsız swıfatlar yakıştırıyordu.
                             Halimin bir iletisinde (evrim tarihi) kullandığı kaynağa bakalım. "Prof. Dr. Cemal YILDIRIM, “Evrim Kuramı ve Bağnazlık” Yazar barnazlıktan neyi kast ediyor? yazının devamından bir bölüm;
                  İnsana ve arza özel konum veren geleneksel düşünce ne?   "Baraber yürüdük biz bu yollarda " şarkısını kiminle söylediğiniz önemlidir.
         
 

                                   Evrenlerin sayısı sonsuz olabilir,(paralel evrenler)  bu "evren"in sonsuz olmasını gerektirmez, bir başlangıcı mutlaka vardır. Çünkü başlangıcı olmayan tek varlık Allah'tır. İlk hücre uzaydan gelmiş basitliğine döndü. Hiper uzay evrenimizin oluşmasını sağlamış olabilir ancak bu temel soruyu cevaplamış olmaz, hiper uzay nasıl oluştu sorusu gelir hemen akal ve cevap bir başlangıcı olması gerktiğidir, çünkü artık biliyoruz ki hiç bir kapalı sistem kendini sonsuza kadar muhafaza edemez. Yani bir başka bigbang gerçeğiyle karşılaşırız.

                                     
                                   Aynı bilim büyük balığın sadece ihtiyacı kadar küçük balık yuttuğunu gözlemleyememiş mi? Ya da bir filin, bir kuşun, bir çıtanın yavrusuna nasıl davrandığını görememiş mi ki "çatışmadan " bahsediyor. Doğada canlıların, sakat yavrularına nasıl davrandıklarınıda görememiş olmalılar ki "öjeni" gibi bir kavram var. Bu arada belirteyim, bizim anladığımız yaratılışla diğerleri arasında çok büyük farklar var, bizden kastım İslam dini mensupları, genel bir kümede belki ama özel kümede asla yanyana koyup tartamazsınız.
                             

                     Evrim teorisi bilimsel gerçeklerle değil, siyasi kaygılarla bugüne kadar gelebilmiştir. Bakın bakalım kimler nasıl desteklemişler. Ben burada oturmuş, doğrusal olmayan (non-lineer) difransiyel denklemlerle uğraşırken basit bir mekanizma için, kimse bana canlıların mutasyonlar sonucu çeşitlendiğini savunan bir hipotezi "bilimsel" diye sunmasın. Bilimle az çok tanışıklığımız var. Neyin bi,lim neyin bilim olmadığını ayır edebiliyoruz çok şükür. Temel sorun aynı aslında hücretle müdefa. "Evrim bilimsel bir gerçektir" e iman ettikten sonra evrim üzerine araştırma yapmanın abesliğinde yatıyor sorun. Bulunan her bulguyu evrime yormaya çalışmak başka şey, bulguları değerlendirmek başka şey.

                     Neyse bu kadar inceleme yeter. Neden  Osmanlı devşirmler haricinde, ordusunda başka milletleri bulundurmamıştır,             ( zaman zaman bölgede bulunan halklardan destek aldığı olmuştur) sorusu ile neden İngilizler çanakkaleye anzaklarla geldiler sorusunun cevabının aynı olduğunu gördüğünüzde, temel algının, kavramlara yüklenen anlamların, ne kadar büyük farklar oluşturabileceğini müşahade etmiş olursunuz. İşte bu anlam kaymalarında devreye girer evrim ve bu anlamıytla kutsala müdahaledir.


                             Sayın Ali BULAÇ'ın ifade ettiği bu gerçeklikten baktığımızda, her şeyden önce "evrim" düşüncesini alırken filitremizi oluşturmalıyız. ikinci makalede Abbasiler'in İslam 'ın filitresini kullanarak, salt tattik değil, kendi düşünce harmanlarında bilgiyi harmanladıklarını ve bilgiyi kendileri için işler hale getirdiklerini vurguluyor. Bu filitreyi eğer oluşturamıyorsak o zaman bilim ve sanat anlayışımızda ve diğer yaklaşımlarımız taklitten iberet olacak ve manayı bulamıyacaktır. Evrim'i nasıl filitre ederek İslam anlayışı içerisine aktaracağımızı tartışabiliriz. Evrimin raslantıya yer veren mantığı, İslam'ın "Hikmet" i arayan yaklaşımından malesef çok uzak. Raslantıda hikmet aramak için hangi soruyu, soruları soracağız. "Nasıl yaratılmıştır" sorusu hem bilimsel olarak hem de İslam açısından anlamlıyken, "nasıl tesadüf" sorusu her durum için anlamsızdır. Nasıl yaratılmış sorusuna bir de "niçin "  eklersek geniş bir ufuktan seyretme ve kavrama imkanı buluruz. Kur'an ın akla hitabı ve araştırmayı öğütlenmesindeki mana, Allah'ı ve O'nun sıfatlarını müşahade etmek, O'na yaklaşmak ise, ki öyle olduğu aşikar, o zaman bu mananın gerçekleşmesine engel her yaklaşım "kutsala" müdahaledir." Akıllı tasarım" da aynı çerçeve de kabul edilemez ve kutsala müdahaledir. Eğer İslam inancıyla bilimsel çalışmaları birleştireceksek, bir kaç fazla soru daha yöneltmeliyiz. Peki cevap alınamayacak soruların oluştuğu durumlarda ne yapacağız? Hangi evrimsel mekanizma bizi O'na ulaştıracak ve O'nun hükümranlığını biraz daha kavramamızı sağlayacak. Şekil bağlı bir evrenin niçin'i olmalı. Sebeplerin de bir niçin'i olmalı her anlamda. "Neden sebepler var?" sorusu ilk bakışta anlamsız gibi görünsede, O hariç her şeyin bir başlangıcı olduğunu düşündüğümüz de anlamlıdır. Sebeplerin "niçin" i bizi yeni açılmlara götürecektir. Moder bilimin tıkanma noktası pozitivist öğretiye sıkı bağlılığıdır. Eğer bu çemberi biz kırabilirsek, insanlığa ve kendimize yeni bir ufuk açmış oluruz. "Niçin" den tecrit edilmiş bir bilim ancak pratik kuru bilgi yığını olabilir. Bu günkü durum tam da budur. Tetkik edilen bilginin hayat bulaması gerkiyor. Peki evrim bize böyle bir kapı aralıyor mu? Düşünce ufkunu raslnatı ile daraltığı için "evrim" kutsala müdahaledir.
                               
                                Evrimin tüm mekanizmaları raslantısaldır. Doğal seçilim, güçlü olanı eler ancak güçlü olmak tamamen raslantısaldır. İlk hücre raslantısal olarak var olmuş raslantısal olarak türler oluşmuş ve bugün ki şeklini almıştır. Doğal seçlim raslantısal gibi durmasa da şartların değişimi raslantısaldır. İklim değişimi raslantısaldır. Göçler raslantısaldır. Tüm bu raslantılar sonucunda canlılar oluşmuşu savunur. Canlının biyokimyası çok seçeneklidir. Bir protein zincirine her hangi bir aa bağlanabilir. DNA zincirinde rasalntısal yer değişme görülebilir tabi eğer "raslantı " varsa. Tıpkı zarda olduğu gibi, her hangi bir yüzü gelebilir. İşte benim anlamdığım her şeyi kurallandırmaya çaılışan bilimin raslantıya sadece evrim için yer vermesi. Denklem oluşturamadığında, akışkanlar mekaniğinde türbülanslı akışlarda olduğu gibi, girdap oluşumları raslantısaldır, deneysel (amfibirik) ifadelere baş vururken, evrim de raslantıları taçlandığını görürüz, hem de şekil bağlı bir evrende. Oysa hiç bir inanç sistemi raslantıya yer vermez. Bu tutumuda "kutsala müdahale" dir.

                                   Şimdi bakalım bakalım, saltanat hırsıyla Halife şehit edenler gerçekten müslüman mıymış? Hz Ali Harici ve rafizilerle savaştı. ".....  Kur'an okuduğun da kendi okuyuşunuzu küçük görürsünüz. Ancak okudukları gırtlaklarından aşağıya inmez. Okun yaydan fırladığı gibi dinden çıkarlar. Hata bunlardan birinin kolunda büyükçe bir et beni vardır." _{119 Buhârî , Edep, 95  Müslim, Zekât, 142; Müsnet 1/356}           Nehrivanda Hz Ali haricilerle yaptığı savaşı kazanır. Tam Allah Resülü' nün tarif ettiği bir insan getirilir ve Hz Ali'ye müjde verilir. 120 _{İbn Kesir, el-Bidaye7/320,321}
" Sonsuz Nur,  M. F. GÜLEN cilt I s:135"       

                                    Şimdi, Rafiziler, Yahudilik, Hristiyanlık, Siyonizm, İran nüklüer denemlere kadar uzanmak mümkün soruyu cevaplamak için. Müslüman görünenle, müslüman olan arasında fark vardır. Ama kim ne için evrime zarar vermek adına "evrimci" görünsün.

peki evrimcilere göre ilk insan Adem midir?
evrim penceresinden bakınca ilk insan son insan diyede adlandırmak yanlış olur değil mi? zaten evrim sürekliliktir,
inanç değerlerini zorunlu olarak,bilimsel gibi görünen (bireysel etkilenimler sonucu) değerlere giydirmek yada dinle bilim hiç bir konuda çatışmıyoru ilan etmek için midir? bu çaba
yani  bilim diyorsa dinde bunun karşılığı olmalıdır eğer yoksa 'din bilimden yana öksüz kalacak!' korkusu mudur bu?
yok böyle değil ise neden  inanılmayan anandırılamayan bi düşüncedir evrim?

Birgül abla cevabı zaten vermişsin. Evrim sürekliliktir ve bu yüzden ilk insan kavramından bahsetmek pek doğru değil gibi geliyor bana. Bir de bulunan insan benzeri canlıların fosillerinin tarihleriyle (milyon yıllar), Adem'e geleneksel dini kaynaklarda biçilen tarih (en fazla 25 bin yıl önce) arasında çok büyük fark var. Adem büyük ihtimalle Homo sapiens'ti (günümüz insanı Homo sapiens sapiens).

"Evrimcilere" göre değil de (evrim bir inanç değildir), "evrim bilimciler" dini metinlerin ne anlattığıyla açıkçası ilgilenmiyor, orada anlatılanları doğrulamaya çalışmıyorlar, sadece bulgulara bakıyorlar ve bilimsel kriterler içinde değerlendiriyorlar.

Dindar bir insanın bu noktada yapacağı şey ise bilimin bulgularının binlerce yıl önce sembollerle, misallerle, mecazlarla nasıl anlatıldığını bulmak olmalıdır.

Yozlaşmamış dini metinler ile bilim arasında asla çatışma olmamalı. Eğer bir çatışma var ise bunun nedeni din değil, dini anlatımlara yapılan genel kabul görmüş, yaygınlaşmış kişisel yorumlardır.

"Evrimin" inandırılamamasını ise sorgulanması yasaklanan genel kabullere olan bağlılığın neden olduğunu düşünüyorum.