İlk konumuzda ana tuz eriyiği yapmaya ve pH dengesi sağlamaya değinmiştik. Şimdi ilk konumuzda doğal ve sentetik olarak tanımladığımız besiyerileri irdeleyelim.
Doğal (Unat Hoca doğa olarak tanımlıyor) besiyeriler süt, yumurta, patates, havuç ... gibi maddelerdir.
Bunlara en yakın örnek Pai Besiyeridir ve evde de basitçe yapılabilir:
İçine cam boncuklar veya cam kırıkları konmuş, ağzı pamukla kapalı steril bir ölçeğe, temizlenmiş ve kabuğu kırılacak yerine povidon iyot (Unat Hoca iyot tenürü yazmıştı ancak povidon şu an için bence daha uygun) sürülmüş yumurtaların akı ve sarısı akıtılır ve hacminin 1/3'ü kadar (75 ml'ye 25 ml) steril su veya serum fizyolojik konur; iyice çalkalanır, steril tüplere 5-6 ml dağıtılır ve eğri olarak 85 derecede 1 saat ısıtılarak katılaştırılır.
Suni (Unat hocaya göre yapma) besiyeriler sentetik ve sentetik olmayan olarak ayrılabilir.
Sentetik Besiyeriler
Bu çeşit besiyerilere örnek olarak değiştirilmiş Koser'in sitratlı besiyeri verilebilir:
NaCl 5gr. + MgSO4 7H2O 0,2gr. + (NH4) H2PO4 1gr. +K2HPO4 1gr. + sodyum sitrat 2,77gr. + 1litre samıtık su (pH 6,8)
Bu besiyeri 3 ml olarak tüplere dağıtılır. 100 derecede 1/2 saat veya 121 derecede 10 dakika ısıtılarak sterilize edilir.
Sentetik Olmayan Besiyeriler
Yapısı tam belli olmayan yapma besiyerilerin en sık kullanılanlarının temelibuyyon denen peptonlu tuzlu etsuyudur.
Pepton ilk defa 1880'de Naegeli tarafından bakteri üretiminde kullanılmış ve o zamandan beri besiyerlerinin en önemli maddesi olmuştur. Peptonlar et, karaciğer, kan alvuyarları, fibrin, kazein, soya fasulyesi... gibi proteinlicisimlerin pepsin, pankreatin, tripsin, papain gibi enzimlerle hazım ettirlmesiyle elde edilir; böylece kolloidal haldeki proteinler suda eriyenve pıhtılaşmayan bir hale gelirler; kullanılan maddelere ve hazırlanış yöntemlerine göre terkipçe ayrılıklar gösterir.
Peptonların içinde protein parçalanması ürünleri, proteozlar, triptofan, tirozin, sistin gibi çeşitli aminli asitler, nikotin asidi, riboflavin gibiısıya dayanıklı vitaminler, Na, K, Cl, Ca, Mg, Cu, Fe, Zn, S... gibi maddeler vardır. Bunların miktarı peton çeşidi ve örneğe göre değişir.
Et suyu, peptonun üretme gücünü güçlendirir.
%1 peptonlu, %0,5 tuzla etsuyundan ibaret olan buyyon şöyle yapılır:
Et suyunu hazırlamak için 1 kilo yağsız kıyma ete iki litre hesabıyla su konur. Serin bir yerde 2 saat kendi haline bırakılır. Sonra 1 saat yavaş yavaş karıştırarak kaynatılır ve süzgeç kağıdından süzülür.ve su ile hacim eski haline getirilir.
Et suyuna %1 pepton ve %0,5 tuz katılır. 100 dereecede 1/2 saat ısıtılır, reaksiyonu N/10 HCl veya N/10 NaOH ile pH 7,2-7,,4 'e getirilir. Islak süzgeç kağıdından süzülür, otoklavda 120 derecede 15 dakikda kadar ısıtılır. Tüplere ve balonlara bölünür. pH kontrol edilir; gerekirse ayarlanır ve 120 derecede 15 dakika ısıtılır.

Not: 3. bölümde balıklı besiyeri yapımı anlatılacaktır.